نکات آموزشی و تخصصی تلاوت توسط استاد سید محسن موسوی بلده

همان طور که می دانیم بعضی از آیات قرآن مجاوبت (پاسخ دهی) دارند، مجاوبت کلمه « أَءِلَهٌ مَعَ آللهِ» در آیه 60 « سُبحان الله، لا اله الا الله» است.

موارد تخفیف همزه به روایت حفص از عاصم :

1-ابدال:همزه به «واو»،«یاء» و  یا به حروف مدی تبدیل می شود مثلاً کلمه « هُزُءَا» تبدیل به «هُزُوَا» شده است و یا کلمه «إئتُو» به «إیتو» تبدیل می شود.

و در روایت دیگر کلمه «شیئاً» خوانده می شود «شَیا» و حرف «ی» مشدد خوانده می شود(بر اثر ادغام متماثلین)

2- تسهیل(بین بین): در تسهیل تیزی همزه را می گیرند، “همزه” اگر مفتوح باشد تسهیل چیزی بین همزه و الف مدی است مثل « ءَاَلله» که می شود «ءَاَلله» وخوانده می شود «آلله» “همزه” اگر مضموم باشد تسهیل چیزی بین همزه و واو مدی است مثل «ءَاُنزِلَ» که خوانده می شود «ءَاُنزِل» همزه اگر مکسورباشد تسهیل چیزی بین همزه و یاء مدی است مثل «ءَاِذا» که خوانده می شود «ءَاِذا»

 

در روایت حفص از عاصم فقط در یک مورد تسهیل وجود دارد  که در سوره فصلت  آیه 44می باشد، در کلمه «أَاَعْجَمِیٌ» که باید همزه را نرم بخوانیم (تسهیل یعنی فتحه نرم بدون همزه)

3- حذف:در حذف همزه را حذف می کنند. مثل کلمه «ءَاَمِنتُم»در سوره طه که همزه حذف شده و خوانده می شود «اَمِنتُم»

در روایت “ورش” کلماتی مثل «وَالْأَمْرُ ، وَالْأَرْضُ» هر جایی که همزه هست و قبل از آن ساکن باشد، همزه حذف شده و حرکت را به حرف ما قبل می دهد(حذف و نقل) و خوانده می شود «وَالَمْرُ، وَالَرْضُ» ( تنها روایتی است که مد ابدال را می آورد.)

نکته:کلمه «ءَآلله» در اصل « ءَأَلله » بوده چون همزه دوم ابدال شده و به الف مدی تبدیل شده است.

سئوال : چرا بر روی کلمه «ءَآلله» ابدال شده است؟

جواب : در این کلمه (ءَأَلله)همزه اول «ءَ» استفهام است و همزه دوم همزه وصل می باشد. چون می دانیم همزه وصل در وسط کلام خوانده نمی شود، پس اگر آن را نخوانیم شنونده فقط کلمه «أَلله» را می شنود پس بهتر است به گونه ای خوانده شود که بیانگر حذف همزه دوم و تبدیل آن به الف مدی باشد. در اینجا مد لازم به آن تعلق می گیرد چون تشدید بعد از حرف الف می آید.

نکته: درقرآن بر روی سه کلمه « ءَآلله، ءَآلان، ءَآلذکرین»( که هر کدام دو بار در قرآن آمده اند) مد فرق صورت می گیرد. مد فرق مد لازمی است که  فقط در این سه کلمه قرار گرفته است.(همزه وصل به الف مدی تبدیل شده است)

نکته : در طریق شاطبیه کلمه «ءَآلله» به تسهیل هم خوانده می شود البته ارجحیت با ابدال است.

نکته : در کلمه «مضطر» صفت استطاله حرف«ط» فراموش نشود.

یاد آوری : همان طور که می دانید ما درهر تلاوت در سه پرده قرار، جواب و جواب الجواب  قرآن را قرائت می کنیم، و اگر یک قاری بخواهد یک گام بالاتر از جواب الجواب هم بخواند باید ارتفاع صدایی بالایی داشته باشد، یک قاری قرآن مثل مصطفی اسماعیل هست که نغمه رست می خواند و بعد از جواب الجواب به گام بالاتر پرده صدایی هم می رود و خیلی زیبا تلاوت می کند که این کار نیازمند تمرین بسیار است.

***

تلاوت دوم آیات 64 تا 73

سعی کنید عادت خاصی در هنگام قرائت نداشته باشید (مثلا گرفتن دستها بر روی گوش)، در حین قرائت خیلی راحت(ریلکس) باشید،هیچ یک از اندام هایتان را منقبض نکنید که ممکن است در پایان تلاوت دردی در یکی از اعضای بدنتان احساس کنید.

نکته : اولین کاری که قاری باید انجام بدهد شل کردن بدن است به این معنا که بدن کاملا راحت و در حالت آسودگی قرار بگیرد .

نکته تجویدی : فتحه حروف مفخم فراموش نشود و فتحه را هم باید با تفخیم بخوانیم.

سئوال : در آیه 66 عبارت « بَلِ ٱدارَکَ عِلْمُهُمْ فِی الاخِره»  به چه معنایی است؟

جواب :آنها کسانی بودند که علم آنها در آخرت ظهور پیدا کرد(آنها در آخرت دانا شدند)، یعنی در دنیا منکر بودند و روز آخرت فهمیدند که آخرتی هم هست ولی چه دیر!! مثل اینکه انسان آتشی راببیند ولی متوجه نباشد تا زمانی که دستش در آتش بسوزد، آنگاه می فهمد، که این فهمیدن فایده ای ندارد! این افراد در این دنیا در شک هستند و نسبت به آخرت کورند.

مفهوم آیه 67 :آنها مسخره می کنند و می گویند وقتی ما هم مانند پدرانمان خاک شدیم آیا دوباره زنده می شویم و از خاک بیرون می آییم؟

مفهوم آیه 68 : پیامبران به ما و پیش از ما به پدران ما هم از این حرف ها می زدند، این سخنان جز افسانه های پیشینیان و قدیمی ها نیست.(این سخنان در مورد قیامت است و تا زمان قیامت فرا نرسد آنها به علم نمی رسند که البته خیلی دیر است.)

نکته تجویدی : در کلمه«قَبْل» دقت کنید قلقله حرف «ب» به حرکت کامل تبدیل نشود.

نکته : هر چیزی  در حدخودش خوب است، تحریر هم حدی دارد و خوب نیست روی هر حرفی تحریر بزنیم، که این کار بی ارزش است.

نکته : یکی از هنرهای قاری این است که بتواند یک مقام و نغمه رابصورت بسیط وبا تمامی گوشه هایش بخواند ، یعنی با یک مقام؛ قرار، جواب و جواب الجواب را بیاورد و دوباره وارد قرار شود. یک قاری خوب باید ذخیره آهنگی داشته باشد مثلاً بتواند نصف یک صفحه را تنها با یک نغمه بیاورد.

اشاره کلی به مفاهیم سوره نمل :

ابتدای سوره مربوط به زمانی است که حضرت موسی به وادی طور می رود که در آنجا خداوند با حضرت موسی از داخل درختی صحبت می کند که به نظر می رسد، انگار درخت ناطق شده و سخن می گوید؛بعد در ادامه سوره به حضرت داوود و حضرت سلیمان اشاره شده که در داستان حضرت سلیمان اشاره به نطق جن، مورچه و هدهد دارد که بیانگر این نکته است که همه چیز به اذن خداوند می توانند نطق و بیان داشته باشند.

نکته ای در مورد آیه 82 : خدا در این آیه می فرماید در آخر الزمان جنبنده ای را از زمین خارج می کنیم  که با مردم سخن می گوید، تفاسیر زیادی در مورد «دابّه» آمده است ولی در روایات ما به ظهور و رجعت امام علی (ع) اشاره شده است.

آیه 84 و85 :در روز قیامت همه چیزهایی که ما فکر می کردیم نطق نمی کنند رسماً ناطق می شوند مثل دست و پا و گاهی بر علیه انسان سخن می گویند،آنها می گویند ما را خدایی به زبان در آورد که همه چیز را او به نطق در آورده ،و از طرفی دیگر آنهایی که در دنیا ناطق بودند، نطقشان کورو خاموش می شود.

اشاره نکته آیه 88 سوره مبارکه النّمل

تو کوه ها را می بینی و فکر می کنی [که آنها میلیونها سال است]که تکان نخورده اند در حالی که آنها هم مانند ابرها در حرکتند [و عوض می شوند]، این سنت خداست که هر چیزی را محکم می سازد، [اما همان را هم که تو احساس می کنی اصلاً تغییر نکرده با اراده خداوند عوض می شود] همانا او به هر آنچه انجام میدهید آگاه است .

***

درس تجوید :

ادامه نکات همزه وصل

نکته 6 از موارد همزه وصل :

اگر همزه استفهام بر سر«ال»  تعریف بیاید، همزه وصل حذف نمی شود و به الف مدی تبدیل می شود که این حالت فقط در سه کلمه قرآن آمده است:« ءآلله، ءَآلان، ءَآلذکرین(آیا دو تا نر)» چون می دانیم همزه وصل در وسط کلام خوانده نمی شود، پس اگر آن را نخوانیم  ممکن است که شنونده متوجه اصل کلام نشود پس بهتر است به گونه ای خوانده شود که بیانگر حذف همزه دوم و تبدیل آن به الف مدی باشد.

سئوال : آیا می توان کلمات « ءآلله، ءَآلان، ءَآلذکرین» را به گونه ای دیگر هم خواند؟

جواب : بله، می توان همزه دوم را به تسهیل خواند.

نکته 6 از موارد همزه وصل :

اگر «ال» بر سر همزه وصل بیاید، همزه وصل در وسط کلام حذف می شود و لام ساکنه کسره می گیرد. در کلمه« اَلْإِسْم» همزه وصل چون در وسط کلام است حذف می شود و دو حرف ساکن کنار هم قرار می گیرند که موجب التقاء ساکنین می شود و لام ساکنه کسره می گیرد و خوانده می شود :«اَلِسْمُ» این کلمه در قرآن فقط یک بار در سوره مبارکه حجرات آمده است. برای ابتدا کردن به این کلمه هم می توانیم بگوییم «اَلِسْمُ» و هم«لِسْمُ» 


تعداد بازدید: 1,370