اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ارتباط فرم صوت با تجوید

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ارتباط فرم صوت با تجوید

****

طی این جلسه و در ادامه سلسله مباحث جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت قرآن کریم در بخش صوت و صداسازی، به موضوع ارتباط فرم صوت با تجوید می‌پردازیم که این ارتباط نیز به صورت کاملاً مستقیم است.

به نوعی فرم خود از مصادیق تجوید است، اما مسئله اصلی این است که باید تجوید را به معنای خیلی کلی یعنی به معنی نیکو گردانیدن درنظر بگیریم. اگر ما با این نگاه به دنبال این موضوع برویم، مشاهده می‌کنیم که فرم به نوعی جلوه‌ای از بحث تجوید است.

البته عموماً در بحث تجوید به ادای حروف و یک سری قواعد مربوط به روخوانی و … پرداخته می‌شود که خوشبختانه این مسئله نیز با ورود مبحث فصاحت در هنر تلاوت قرآن کریم، بسیار بهتر و جامع‌تر ارائه می‌‌شود.

یکی از مشکلاتی که امروز وجود دارد، این است که خیلی کمتر به موضوع واکه‌ها می‌‌پردازیم تا بتوانیم از نحوه اجرای آن‌ها برای تأثیرگذاری بیشتر استفاده کنیم که البته موضوع فصاحت فتح‌الباب خوبی در این زمینه است. فرم و فصاحت و تجوید در ارتباط با هم هستند که تجوید سرچشمه همه این‌ها است به شرط آنکه تحوید را به معنای وسیع و بزرگ خود یعنی همان نیکو گردانیدن بدانیم.

مسئله تجوید مهمترین مبحث تلاوت است که اگر تمامی زوایای آن به طور کامل اجرا و رعایت شود، ریشه حل اغلب معضلات و حتی مشکلات مربوط به صوت است. همچنین، موضوعات لحنی نیز به نوعی ارتباط غیرمستقیمی با موضوع تجوید دارند.

بنابراین، تجوید سرچشمه هنر تلاوت است که با برخی پارامترها همچون صوت و فرم به صورت مستقیم و با برخی دیگر مانند لحن نیز به صورت غیرمستقیم ارتباط دارد که این امر موضوع بسیار مهمی است و باید در یادگیری آن کوشا بود.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


روش‌های تدبر در قرآن / تکنیک «ذکر خاص بعد از عام»

روش‌های تدبر در قرآن / تکنیک «ذکر خاص بعد از عام»

****

«بِسْمِ‌اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ». سلام علیکم. درباره تدبر در قرآن، فهمیدیم که تدبر یعنی دقت به پشت یک موضوع و چون تدبر در قرآن، یعنی تدبر در آیات قرآن و دقت به پشت آیات قرآن کریم، اما کم‌کم می‌توان برخی از تکنیک‌های تدبری را با یکدیگر کار کرد؛ مثل تکنیکی که بیان می‌کند «ذکر خاص بعد از عام». یعنی چی؟

جایی نشسته‌ایم و بعد می‌گوییم همه خانه ما شام دعوت هستند، بعد می‌گوییم «اکبر تو هم دعوت هستی». وقتی می‌گوییم همه دعوت هستند «اکبر نیز یک نفر از همه بود»، اما ظاهراً یک موضوعی در دل من است که به اکبر به طور خاص اشاره کردم، گویا بیشتر دوست داشتم او را ببینم و گویا برایم مهم‌تر بود. در قرآن کریم می‌فرماید: «حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاهِ الْوُسْطى‌ وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ‌» مراقب نمازهایتان باشید، به ویژه نمازهای وُسطی. نماز وسطی که همان نماز ظهر باشد، یکی از نمازها است و گفته شده که باید مراقب نماز ظهر هم باشیم، چه چیز می‌شود هنگامی که خداوند مراقبت از همه نمازها را گفته است، به طور خاص به نماز وسطی اشاره کرد.

معمولاً دنبال این باید بگردیم که احتمالاً توجه ویژه به آن لازم بوده است که گوینده این مطلب را اشاره کرده است، آن هم گوینده حکیمی چون خداوند کریم. برخی از علما این گونه گفته‌اند: «چون سر ظهر بهترین زمان کار و بازار و .. است و ممکن است به دلیل کار و پول در آوردن و … از یاد خدا غافل شوند». نماز صبح که در منزل هستند و به هر جهت آن را می‌خوانند و در زمان غروب نیز کمتر در بازارها شلوغ است، اما سر ظهر شلوغ است و گرمای کار، به این خاطر گفته‌اند، برای نماز ظهرتان به طور خاص مراقب باشید، چرا که احتمال عقب افتادن نماز ظهر بیشتر است.

پس از اینکه فردی می‌آید، موضوع خاصی را بعد از حکم کلی، به طور خاص به آن اشاره می‌کند، حتماً تأکید و یا اهمیتی را می‌خواهد به ما برساند. تا دلتان بخواهد از این موارد در قرآن کریم است.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


مراتب قرائت – استاد سیدمحسن موسوی بلده

* و رتل القران ترتیلا *
قال الإمام على علیه السلام
الترتیل أداء الحروف و معرفه (حفظ) الوقوف
تعریف ترتیل از زبان امام علی علیه السلام اینطور بیان شده است:
ترتیل عبارت است از تلفظ صحیح حروف (تجوید)و همچنین شناخت درست محلهای وقف(وقف و ابتدا)
پس قرآن را فقط میتوان به ” ترتیل” خواند
از جمله معانی و مفاهیم و باصطلاح روح ترتیل، تأنى، شمردگی و عدم عجله است. قرآن همانطور که بدون عجله و طی ۲۳ سال از آسمان نازل شد، با همین ویژگی هم باید خوانده شود.

(بیشتر…)


راهکارهایی برای حفظ عبارات پایانی آیات

راهکارهایی برای حفظ عبارات پایانی آیات

****

حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا نجفی، حافظ و مدرس قرآن کریم درباره جلوگیری از اشتباه در حفظ عبارات و جملات پایانی آیات، نکاتی را به حافظان قرآن متذکر شد و افزود: اگر حفظ همراه با برنامه‌ریزی باشد و از مصحفی یکسان استفاده کنیم، اشتباهات به صفر می‌رسد.

وی ادامه داد: بهره‌مندی از حافظه تصویری نیز کمک فراوانی به دوام یادگیری می‌کند. مورد دیگر اینکه حساس نشویم، تردید نکنیم و موج منفی به خودمان راه ندهیم. برخی به اندازه‌ای در عبارات و جملات حساس می‌شوند که ضرورتی ندارد.

این حافظ کل قرآن با تأکید بر اینکه غلط خواندن‌ها، فراموشی‌ها و تپق‌ها در ذات حفظ قرآن هست، تصریح کرد: قرآن را حفظ می‌کنیم به خاطر اینکه بیشتر با آن انس داشته باشیم و اگر چند اشتباه بین محفوظاتمان باشد، موج منفی و نگرانی بی‌موردی است.

نجفی اضافه کرد: راهکار دوم برای جلوگیری از اشتباه در حفظ عبارات پایانی آیات، مطالعه ترجمه، مفاهیم و تفسیر آیات است، چراکه این عبارات ارتباط تنگاتنگی با محتوا، مفهوم و تفسیر آیات و سوره دارند. اگر اندکی مطالعه تفسیری خود را بیشتر کنیم، می‌توانیم به راحتی اینها را از هم تفکیک کنیم تا دچار مشکل نشویم.

مدرس دوره‌های تربیت مربی حفظ قرآن بیان کرد: این عبارات را هر از گاهی به این صورت تمرین کنید که دستتان را بر روی کلمه ابتدایی آیه قرار دهید و با دیدن کلمه پایانی آیه، آن را حدس بزنید و بالعکس. این کار را با استفاده از قرآن مخصوص خودتان انجام دهید، چراکه به تقویت حافظه تصویری‌تان کمک می‌کند.

وی با تأکید بر اینکه مدرسان نیز در کلاس‌های‌شان می‌توانند این رویه را دنبال کنند، بدون اینکه نمره منفی برای شاگردان در نظر بگیرند تا دچار وسواس و استرس نشوند، گفت: همچنین در آیاتی که شک بیشتری دارید، بیشتر تمرین کنید و آنها را در جایی یادداشت کنید (به مانند راهکار حفظ آیات مشابه) تا تفاوت آنها را از یکدیگر تشخیص دهید. البته این موضوع باید در حد کم انجام شود و نه زیاد، چرا که کار خراب می‌شود، هر چند برخی از تفاوت‌ها را می‌توان راحت‌تر تشخیص داد.

نجفی با اشاره به اینکه با برخی از رمزگذاری‌ها در پایان آیات می‌توان به خاطرسپاری خوبی را تجربه کرد، اظهار کرد: این کار هر کسی نیست و سختی‌های خود را دارد، مثلاً در سوره نساء دو بار «إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلِیماً حَکِیماً» و در سایر موارد «وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا» و در آیه ۱۱ و ۲۴ سوره مبارکه نساء عبارت «إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلِیماً حَکِیماً» بعد از «فَرِیضَه» آمده است. بنابراین چنین اتفاقاتی می‌تواند به خاطرسپاری خوبی منجر شود، اما همه جا کارایی ندارد و می‌توان با این روش کارهای ساده‌ای را انجام داد.

این حافظ کل قرآن تصریح کرد: داشتن برنامه خوب و انجام برنامه‌های منظم و به موقع و به شیوه اصولی در جلوگیری از اشتباه در حفظ عبارات پایانی آیات نقش‌آفرین است. در یک جمله «حفظ قرآن شربت ندارد» بلکه باید برنامه حفظتان را سر وقت و اصولی انجام دهید تا هیچ وقت دچار مشکل نشوید.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ایجاد فرم در صوت

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ایجاد فرم در صوت

***

در این جلسه به موضوع بسیار مهم فرم در صوت می‌پردازیم. در جلسات گذشته به این موضوع اشاره شد که در هر زبان و گویشی، اجزای تشکیل دهنده خروجی صوت مانند دهان، زبان و لب‌ها در حالت خاصی قرار می‌گیرند که این مورد نیز به پارامترهای مختلفی مانند جغرافیا، فرهنگ حاکم بر منطقه، نحوه یادگیری و … بستگی دارد.

به عنوان مثال، برای زبان ترکی، جغرافیای مختلفی در ایران و حتی جهان وجود دارد، ولی فرمی که عزیزان ترک‌زبان ما در مناطق مختلف در تکلم و صوت خود ایجاد می‌کنند، با یکدیگر متفاوت است. همچنین، در زبان عربی نیز عرب‌زبان‌های مختلف در کل دنیا هر کدام فرم ویژه‌ای برای گویش خود دارند. نکته قابل توجه در فرم گویش زبان عربی این است که واکه غالب در این زبان، فتحه است.

در زبان عربی، اجزای تشکیل دهنده خروجی صوت از جمله لب‌ها، دهان و زبان به سمت تشکیل این فرم یعنی غلبه واکه فتحه حرکت می‌کنند. هنگامی که واکه فتحه را ایجاد می‌کنیم، چون دهان باز است، خواندن آن نیز راحت‌تر است که این مسئله یک امتیاز برای کسانی است که عرب‌زبان هستند و قرآن تلاوت می‌کنند.

موضوع تمایل واکه‌ها در زبان عربی به سمت فتحه تا جایی است که حتی در حروف مستعلیه مانند قاف و … در عباراتی مانند قال، خالدین و … نیز رنگ و روی صدای فتحه مشاهده می‌شود. البته این امر باید در حد تعادل باشد و اگر از این حالت خارج شود، معضلاتی را در صدا ایجاد می‌کند که شنونده را آزار می‌دهد.

موضوع فرم صوت به عنوان جلوه اصلی هنر تلاوت قرآن کریم به شمار می‌رود. اگر فرم صوت در زبان و گویش مورد استفاده به بهترین نحو ایجاد شود، معیار قضاوت مردم خواهد بود؛ چراکه عموم مردم با ذات صوت کاری ندارند و اگر فرم صوت زیبا اجرا شود، عامه‌پسند خواهد بود.

تلقی عموم مردم از صدای خوش، فرم زیبایی است که ارائه می‌دهیم که از آن با عنوان ویترین صوت نیز نام برده می‌شود. پس باید ویترین و فرم صوت را در هر زبانی که اجرا می‌کنیم، به بهترین شکل ارائه دهیم تا مورد استقبال قرار گیرد. یعنی همان کاری که قاریان قرآن در کشور مصر انجام دادند و در جهان اسلام درخشیدند که البته هر کدام از ایشان نیز فرم صوتی خاص خود را داشتند که این امر موجب ایجاد مکاتب مختلف از سوی اساتید مشهور مصری شد.

علاقه‌مندانی که قصد ارائه بهترین تلاوت‌ها را دارند، باید فرم صوتی را با توجه به سیستم صوتی و استعداد صوتی خود انتخاب کرده و به دنبال بهترین فرم‌ها بروند. بهترین فرم‌های صوتی در تلاوت قاریان بزرگی مانند مرحوم مصطفی اسماعیل، مرحوم عبدالباسط و دیگران تجلی دارد که باید از آن‌ها استفاده کنیم.

فرم صوتی بیشتر بر روی واکه‌ها تأثیر دارد، یعنی هنگامی که حالت این واکه‌ها را تغییر می‌دهیم، حالت فرم نیز تغییر می‌کند و همین مسئله موجب می‌شود که هر یک از اساتید بزرگ قرآن کریم بهترین فرم‌های صوتی مخصوص به خود را داشته‌اند و زیباترین تلاوت‌ها را نیز به یادگار گذاشته‌اند.

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


راههای ارتباط با من در شبکه های اجتماعی

https://eitaa.com/kakavand_mohammad

https://t.me/kakavand_mohammad

instagram: mohammad_kakavand_1365

 

سایر راههای ارتباطی:

mkakavand@ymail.com

mohammadkakavand6@gmail.com