ستارگان تلاوت – مستند استاد شحات محمد انور

ستارگان – مستند استاد شحات محمد انور


هنوز برای تقلید از «شحات» دیر نیست

نقل است زمانی که گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ‌شاه تیموری، دستور ساخت مسجد گوهرشاد را داد و از معماران خواست تا گنبد آن را بلند و رفیع بسازند، یکی از معماران گفت: «گنبد را بزرگ و رفیع می‌سازیم اما نه آنگونه که از گنبد علی ابن موسی‌الرضا رفیع‌تر باشد.»

۲۳ دی‌ماه ۱۳۸۶ سالروز وفات مرحوم استاد شحات محمد انور، مردی است که هیچ‌گاه گنبد صوت و لحن خود را از گنبد توجه به معنای قرآن کریم بالاتر نبرد. شاید او آخرین نمونه و نماینده از آخرین نسل قاریان حنجره‌ طلایی مصر بود که زنگ، رنگ و برق صدا و قوت نَفَسش او را برای به رخ‌ کشیدن داشته‌هایش فریفته نساخت و از کیسه پربار صوت و لحن خود جز برای القای معنا، تنبه مخاطب و تأثیر معنوی استفاده نکرد.

سالروز وفات استاد شحات، که بیشترین تأثیر و طرفدار را میان قاریان ایرانی دهه ۷۰ و ۸۰ داشته است، می‌تواند هرساله روز توجه دوباره به سبک و سیره این قاری فقید و شهیر در میان جامعه قرآنی باشد. به این مناسبت پنج ویژگی از تلاوت‌ و شخصیت استاد شحات قابل توجه و تأمل است:

(بیشتر…)


عامل جذابیت سبک «شحات» در ایران

«شحات محمد انور» در ۱۰ تیر ۱۳۲۹ ه ش به‌دنیا آمد. وی در سه‌ماهگی پدرش را از دست داد و در هشت‌سالگی حافظ کل قرآن شد. شحات در ۱۰‌سالگی اصول تجوید را به خوبی می‌دانست و از ۱۲‌سالگی در مجالس قرائت قرآن اساتید بزرگ، مانند «جوده ابوالسعود، عبدالصمد زناتی و حمدی زامل» شرکت می‌کرد و سبک خواندنش را از سبک زناتی انتخاب کرد.اوج تلاوت وی در دهه هفتاد است، یعنی از بیست‌سالگی به اوج کار رسید که این شهرت در تلاوت، ناشی از چهار عامل است. اول این‌که وی بسیار با مردم همدل بود. دوم این‌که هیچ زمانی تقاضای دستمزد نکرد، سوم این‌که تمایل به تلاوت قرآن برای عموم مردم به ویژه روستائیان را داشت(به طور معمول بیشتر محافل قرآنی در شهرها برپا می‌شود و روستائیان کمتر بهره می‌برند) و چهارم در ابتکار و قدرت استفاده از نغمات زیبا، استاد بود.«حسین اخوان‌اقدم»، مدرس قرآن کریم درباره تلاوت آیات سوره کهف شیخ شحات چنین می‌گوید: استاد شحات انور از جمله قاریانی است که تأثیر بسیار زیادی در فرهنگ تلاوت ایران و جهان داشت. بعد از «عبدالباسط، منشاوی و مصطفی اسماعلیل» بیشترین تأثیر را ایشان در روند قرائت قرآن داشته است. بعضی از اساتید گفته‌اند که ویژگی‌های موسیقیایی قرائت وی به ردیف و موسیقی ایرانی خیلی نزدیک است و این جذبه را ایجاد کرده است.
تحریرهای بسیار هنرمندانه، دقیق و ردیف‌های بسیار منظم و ترتیب‌های مجزا و فاصله‌دار که همه جزئیات را در آن به‌کار می‌برد، باعث شده است که شحات انور، مورد وثوق قرار گیرد و خیلی‌ها مقلد وی شوند.
من اولین بار که این تلاوت را شنیدم، فضای روحانی و معنوی در این تلاوت وجود داشت. به‌نظر من شحات در یک وضعیت بسیار عمیق و معنوی و روحی در این تلاوت قرار گرفته و حس و حال خودش این‌گونه بوده است یا شاید فضای معنوی حاکم بر آن زمان بوده است. اما یک حس و حال عجیبی دارد و بارها و بارها اگر بشنوید خسته نمی‌شوید. انگار که وی سرمست قرآن شده است و با این آیات وصف حال بهشتیان می‌کند و مستغرق در آیات توحیدی است و آن‌ را هنرمندانه به مستمع منتقل می‌کند.
وی مانند یک نقاش و مینیاتوریست ماهر به تمام جزئیات توجه دارد و ورودش به سوره شمس که استفاده بهینه از نفس خوب و بلندش در مقام رست است، بسیار هنرمندانه انجام می‌شود و در نهایت لطافت و زیبایی و همراه کردن مستمعین است. جالب است که در غفله «وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا» در مقام رست، کاملا غفله و پایانه به حالت انتظاری به پایان می‌رسد که درست هم همین است، چون این قسم‌ها ادامه دارد وتا برسد به دو جمله نهایی «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا» یعنی هنوز مطلب به اتمام نرسیده است و در میانه کار هستیم، هنوز قسم‌های خداوند ادامه دارد و تا آن‌دو نُقسِم علیه را به مستمع بشناساند و آن را مورد توجه قرار بدهد.
شحات انور دریای بسیار وسیع و عمیقی است که می‌شود با وی زندگی کرد و بهره‌ها برد.


معرفی سبک استاد شحات محمد انور

شحات

معرفی سبک استاد شحات محمد انور


بررسی سبک و شیوه استاد شحات محمد انور

محمد حسین ملک‌زاده
طلایه‌دار نسل جدید قاریان

استاد «شحات محمد انور» قاری بزرگی است که هم از نظر تاریخی و سنی و هم از نظر سبکی، جزء طلایه‌داران و پیشگامان قراء جدید مصر و جهان اسلام به شمار می‌رود.او به کشورهای مختلفی سفر کرده و محبوبیت زیادی را به دست آورده است.

حفظ قرآن و میزان آشنایی با تجوید،وقف و ابتدا و اختلاف قراءات

استاد شحات محمد انور تا نه سالگی قرآن را به طور کامل حفظ نمود و تعالیم اولیه قرآنی را فرا گرفت.پس از آن، علم تجوید را نزد «علی سید احمد الفرغچی » آموخت و آن چنان که در قرائت‌هایش هم دیده می‌شود، تجوید قابل قبولی دارد.
همچنین از نظر«وقف و ابتدا» نیز در بیشتر موارد، وقف و ابتدای مناسبی دارد؛امّا درباره اختلاف قراءات، به خلاف قاریان گذشته که یکی از بدیهی‌ترین نکات درباره آنها تسلط کامل بر «قراءات سبعه» و یا حتی «قراءات عشره» بود،شخصی مانند شحات محمد انور،با این شهرت
و مقبولیت، علاوه بر روایت حفص از عاصم، تنها بر روایت از نافع تسلط دارد و قراءات و روایات دیگر را فرا نگرفته است که ظاهراً این دو روایت را نیز از همان «علی سید احمد الفرغچی» یاد گرفته است.در قرائت‌هایش هم می‌بینیم که معمولاً مطابق با روایت حفض از عاصم است و گاهی هم به روایت ورش از نافع به قرائت قرآن می‌پردازد.و از روایت‌های دیگر خبری نیست؛شحات در مصاحبه‌ای که در فروردین سال ۱۳۷۰ توسط رادیو قرآن کشورمان با وی ترتیب داده شده بود.
پس از آنکه گفت:تنها همین دو روایت را می‌داند به این نکته اشاره کرد که اساتید به من گفتند:از آنجا که تو صدای خیلی خوبی داری، نیازی نیست که بیش از این به تحصیل علم قرائت و آشنایی با اختلاف قراءات بپردازی و برو برای مردم به قرائت قرآن بپرداز.به همین جهت، تحصیل شحات در دانشگاه الازهر تنها به مدت دوسال به طول انجامید و بعد از طی این زمان از دانشگاه خارج شده و به صورت جدّی و حرفه‌ای به کار قرائت پرداخت.

(بیشتر…)