با تحلیل‌های سطحی قدردانش نبودیم

تفضل خدا شامل حال عبدالباسط شد

وی افزود: خدا خواست تا عبدالباسط در کشور مصر که در آن بهترین زمینه برای شکوفایی تلاوت فراهم است، به دنیا بیاید و آثاری بی‌نظیر از خود برای قرآنیان به جای بگذارد. سه نفر شاهکار بودند و نقش آنان در رشد فرهنگ قرائت از بقیه اثرگذارتر بوده است: مصطفی اسماعیل، منشاوی و عبدالباسط. قاریان نسل قبل آن‌ها مثل عبدالفتاح شعشاعی و علی محمود و قاریان نسل بعدشان مثل لیثی، شحات، حصان، غلوش و … هم قابل احترام‌اند، اما آن سه نفر، مثل ستاره در آسمان قرائت می‌درخشند.

قاری بین‌المللی کشورمان با بیان اینکه تفضل خدا شامل حال عبدالباسط شده است، اظهار کرد: ایشان با اینکه تنوع لحنی کمتری نسبت به مصطفی اسماعیل داشت، اما آنچنان گیرا تلاوت می‌کرد که همه را مجذوب می‌ساخت. تلاوت او ویژگی‌هایی ممتاز دارد که همه به آن اذعان دارد؛ همچون نفس طولانی، تحریرهای موزون و منحصر به فرد، زنگ خاص و انعطاف صدا.

(بیشتر…)


رمزگشایی از دلایل اثرگذاری تلاوت عبدالباسط

۳۰ نوامبر ۱۹۸۸ مقارن با ۹ آذر ۱۳۶۷ ستاره‌ای پرفروغ از آسمان تاریخ قرائت قرآن، سفر از این دیار فانی را به سوی پروردگارش آغاز کرد، ولی نام «عبدالباسط محمد عبدالصمد» تا ابد، بِرَند تلاوت قرآن در جهان خواهد بود. او در بیش از نیم‌قرن فعالیت قرآنی خود در بسیاری از کشورها به اجرای تلاوت پرداخت و طبق اذعان خود، صدها نفر را در سراسر دنیا با صدایش به اسلام مشرف کرد.

به مناسبت این روز، منصور قصری‌زاده، مدرس، قاری بین‌المللی و حافظ کل قرآن کریم و یکی از قاریان پرافتخار کشورمان در دهه‌های ۶۰ و ۷۰، مهمان ایکنا شد تا درباره ابعاد فنی و محتوایی تلاوت این قاری شهیر مصری و تأثیر او بر تلاوتش با ما سخن گوید. قصری‌زاده در این گفت‌وگو ضمن تحلیل روند جریان تلاوت در ایران و جهان، به نوجوانان و جوانان علاقه‌مند نیز توصیه‌هایی کرد.  

(بیشتر…)


تلاوت سهل و ممتنع عبدالباسط / ترکیب الحان ساده با صدایی استثنایی

مهدی دغاغله، پیشکسوت قرآن کریم، در گفت‌وگو با ایکنا از خوزستان، درباره علل اثرگذاری تلاوت عبدالباسط اظهار کرد: اولین عامل اثرگذاری تلاوت عبدالباسط دلیل معنوی آن است. به این معنا که انسان هرچه بیشتر خودسازی ‌کند و هنر خود را صادقانه و با عشق، ایمان، خشوع و با نیت کسب رضای خداوند نه کسب شهرت ارائه کند، اثرگذاری بیشتری خواهد داشت.

وی افزود: وقتی که در زندگی‌نامه و مصاحبه‌های عبدالباسط جستجو می‌کنیم، او گفته اولین باری که معرفی و مشهور شد تلاوت در مراسم میلاد حضرت زینب(س) بود. ارادت عبدالباسط به اهل بیت(ع) و حضرت سیدالشهدا(ع) زبانزد است. او هیچ وقت تلاوت نکرد، مگر اینکه قبل از آن وضو گرفت و دو رکعت نماز شکر خواند.

دغاغله در ادامه گفت: رزیقی خاطره‌ مشترکی را با عبدالباسط مطرح می‌کند و می‌گوید: «از طرف مسلمانان آمریکا به این کشور دعوت شده بودیم. در آنجا یک کیف به من دادند و یک کیف به عبدالباسط. کیفی که به عبدالباسط داده شده بود ده هزار دلار در آن بود و کیفی که به من داده شده بود هزار دلار در آن بود و من از این موضوع مطلع نبودم اما عبدالباسط این را می‌دانست. بنابراین به گونه‌ای برنامه‌ریزی کرد که آن کیف حاوی ۱۰ هزار دلار به من برسد و کیف حاوی هزار دلار را خودش برداشت و من بعدها این موضوع را متوجه شدم». بنابراین همه اینها در تلاوت منعکس می‌شود.

این پیشکسوت قرآنی اظهار کرد: عامل دوم اثرگذاری تلاوت عبدالباسط، صوت منحصربه‌فرد و ملکوتی اوست که خداوند به او عنایت کرد. عبدالباسط از الحان بسیار ساده‌ای استفاده می‌کرد و همین باعث می‌شود که این صوت برای کودک و نوجوان، بزرگ و کوچک قابل هضم باشد.

وی با بیان اینکه تلاوت عبدالباسط صفت سهل و ممتنع دارد، یعنی آسانی که غیر قابل دسترس است، ادامه داد: شاید بعضی هنرها در ابتدا آسان و ساده به نظر بیایند اما وقتی به سراغ آنها می‌رویم دشواری آن معلوم می‌شود. خیلی‌ها می‌گویند که عبدالباسط الحان ساده می‌خواند اما چون صدای استثنایی داشت، همین الحان ساده با صدای او زیبا می‌شدند و این ویژگی ممتازی است که تأثیر خودش را بر عموم گذاشته است.


معنویت؛ ویژگی تلاوت شیخ عبدالباسط

“عبدالباسط محمد عبدالصمد”، یکی از مشهورترین قاریان عصر طلایی تلاوت است که بیش از دیگر قاریان بر احساسات و وجدان اقشار مختلف در سرتاسر جهان تأثیر گذارده است.

محمود‌السعدنی، وی را «صوتُ عموم‌المسلمین»، یا صدای تمامی مسلمانان جهان توصیف کرده است. او در وصف شیخ و در خطاب به دیگر قراء می‌گوید: «شیخ عبدالباسط عبدالصمد دارای صدایی زیبا و سرشتی پاک است؛ و چنانکه تو دارای سرشتی پاک اما صدایی غیر زیبا باشی، بهره‌ای در دنیای تلاوت کسب نخواهی کرد؛ و اگر صدایی زیبا، لیکن سرشتی از تمامی رنگ‌ها [و گرایش‌های غیرمعنوی] داشته باشی، صرفاً تا هنگامی که در سن  ۳۰ سالگی برسی، ثروتمند و مشهور خواهی شد و پس از آن، از یاد خواهی رفت؛ لیکن اگر صدای تو از جنس معدن [آمیخته به معنویت] شیخ عبدالباسط باشد، می‌توانی همانند آن‌دسته از بزرگان تاریخ کهن تلاوت که از زیباترین صدا و اسلوب برخوردار بوده‌اند، پای در مسیر تاریخ بگذاری” و نام خود را برای همیشه در آن ثبت کنی.»

برهمین اساس، شیخ عبدالباسط را می‌توان یکی از مشهورترین قاریان عبقری تاریخ فن تلاوت قلمداد کرد، که علاوه بر زیبایی صدا، نقش بارزی نیز در کسب معنویت و نورانیت قرآنی ایفاء کرده و به الگویی مناسب برای سایر قاریان بدل شده است.

بهره‌مندی از علوم قرآنی

او ضمن حفظ قرآن‌کریم، به فراگیری علوم قرائات مشغول شد، و این فعالیت را تا آموختن کامل قرائت‌های هفتگانه ادامه داد. بنابراین، می‌توان گفت با وجود آنکه جایگاه او در عرصه فن تلاوت، جایگاه جهانی است، لیکن وی صرفاً از معلومات رایج و معمول در زمینه علوم قرآنی بهره‌مند بود.

این موضوع، نشان می‌‌دهد که منزلت قرآنی، لزوماً در اثر کثرت دانش و مهارت‌های وابسته به قرائت کتاب خدا حاصل نمی‌شود؛ بلکه همان‌گونه که صاحب‌نظران نیز اذعان دارند، نورانیت حاصل از پایبندی به معارف قرآن‌کریم، عاملی است که در هر شرایط، قاری را تا منتهی‌درجه عزت و سربلندی در دنیای تلاوت ارتقاء می‌بخشد.

فعالیت‌ها و مناصب اداری

عبدالباسط عبدالصمد، نخستین قاری است که تصدی منصب «نقیبُ مُحفظی و قراء‌القرآن‌الکریم» در مصر را بر عهده گرفت. این مسئولیت، طی حکم رسمی از سوی رئیس‌جمهور وقت مصر به وی واگذار شد. او تا پایان عمر خویش، در این منصب به ادای وظیفه پرداخت.

ویژگی‌های فنی در صدا

به اعتقاد صاحب‌نظران، وی دارای زیباترین صدای شناخته شده در تاریخ کهن فن تلاوت است. جذابیت و تأثیر این صدا، اثرات آشکار و عظیمی در نشر قرآن‌کریم در میان مردم جهان داشته است. عبدالمنعم عبدالعظیم  در این زمینه می‌گوید: «صدای او، دل‌ها و قلوب بشر و اقصی‌نقاط عالم اسلامی را به لرزه درمی‌آورد.»

با وجود این ویژگی و نقطه قوت، برخی از افراد، صدای او را دارای حالتی از «صبیانیه»، یا نوعی ماهیت «کودکانه» می‌دانند. با این حال، خود وی معتقد بود که صدایش از «جوانی دائم» در قرائت قرآن برخوردار است.

طه عبدالوهاب، جوهره یا «خامه» صدای شیخ عبدالباسط را متمایل به طبقه «تِنور» می‌داند. این سطح که یکی از زیرترین طبقات صوتی نزد مردان است، اسلوب لحنی شیخ را از شرایطی بهره‌مند کرده است تا قاریان جوان، برای تقلید و آغاز فعالیت در عرصه فن‌‌ تلاوت، به آسانی قادر به استفاده از آن باشند.

نمر‌النیل نیز در مورد ارتفاع صدای شیخ می‌گوید: «مساحت صدای او، تا دو دیوان امتداد می‌یابد.» بنابراین، می‌توان گفت وی ۱۵ پرده صوتی را با سهولت در جوابات خویش نمایان می‌سازد.

علاوه بر این، طه عبدالوهاب معتقد است که شیخ، نخستین کسی است که به ابداع «تکنیک مهار صدا» و «جوابات» پرداخته است. او عقیده دارد که شیخ عبدالباسط با قراردادن دست‌ها در برابر منافذ بینی، بر این کار توفیق یافته است. نمر‌النیل نیز در همین باب می‌گوید: «این تکنیک، ویژی خاص عبدالباسط برای مهار این صدای سرکش است و بدین ترتیب، با دفع هوا از «حجاب حاجز» خود به تلاوت نمی‌پردازد؛ بلکه با تکیه کامل بر حنجره، آیات شریفه را قرائت می‌کند. همین ویژگی، رمز قوت، استقرار و صافی صدای او است.»

یکی دیگر از خصیصه‌های بارز صدای شیخ که ارتباط تنگاتنگی با ویژگی پیشین دارد بهره‌برداری او از تکنیک «دی‌می‌نُواندو» یا «دی‌کرشندو» و «جوابات» است. در این خصوص، هنگامی که صدای خود را در پرده‌های اوج، به درجات بالاتری هدایت می‌کند، جهت مهار و در اختیار گرفتن «شدت انطلاق صوت»، از قوت صدا می‌کاهد. این حالت، پیوند نزدیکی با کاهش «بلندی» صوت دارد، و تأثیر به سزایی در کنترل سرکشی صدا ایفا می‌کند.

ویژگی‌های فنی در اداء

برخی از نویسندگان معتقدند که شیخ عبدالباسط، صاحب اداء لحنی ویژه‌ای در تلاوت قرآن است که هیچ‌یک از قاریان پیشین یا معاصر از آن بهره‌مند نبوده‌اند. با این حال، چنان که شکری‌القاضی گفته است؛ او از شیخ محمود حسنین‌الکلحی، تأثیرات ادایی فراوانی دریافت کرد. با این توصیف، می‌توان گفت اسلوب لحنی عبدالباسط محمد عبدالصمد همانند سایر قاریان مصری ریشه در سبک مقرثان گذشته و الحان رایج در منطقه سکونتش دارد؛ لیکن وی ابداعات دیگری را بر آن افزوده و «طبع لحنی» ویژه‌ای را در قرائت خود پدید آورده که حاصلش ظهور چنین روش بدیع و نوینی در فن تلاوت است.

ویژگی اساسی این سبک، «متانت اداء» و سادگی در اجرای نغمات است. استاد کمال النجمی در تشریح یکی از ابعاد ادایی شیخ عبدالباسط می‌گوید: «وی در قرائتش دائماً در حال «تعریج» و تمایل به سوی مقام صبا است و به گونه‌ای تلاوت خود را با آن «تلوین» می‌کند که گویی اصلی‌ترین نغمه‌ای که وی در آن به قرائت می‌پردازد، همین است.»

بنابراین، اداء لحنی شیخ در سبک قرائتش را نمی‌توان اساسی‌ترین جنبه تأثیرگذار در روش تلاوت او دانست؛ بلکه رمز جاودانگی آن را باید در شیرینی صدا و عوامل دیگری که در بخش‌های پیش‌رو بررسی خواهند شد، جستجو کرد.

الترام به احکام تلاوت

التزام شیخ، به رعایت احکام تلاوت و پایبندی او به اصول تجوید که به شکل ویژه‌ای در آثار رخ می‌نمایاند اصلی‌ترین جنبه فنی پس از صوت وی به شمار می‌رود.

شیخ عبدالباسط را می‌توان نماد روشنی از تقیّد به «صحت در اداء مخارج»، «استیفای صفات حروف» و «رعایت احکام تجوید» قلمداد کرد. او خود در همین زمینه می‌‌گوید: «به راستی، قرآن موسیقی روح و نیازمند «تلوین نغمی» و البته محافظت و رعایت اصول صحیح قرائت و احکامش است.» بر این اساس، اسلوب وی و سایر روش‌های ادایی «تجوید محور» را می‌توان نزدیک به آداب ترسیم شده در دیدگاه‌های مرتبط با صحت قرائت قرآن تلقی کرد. زیرا اولویت و تقدم رعایت احکام تجوید بر«مهارت‌های لحنی»، یکی از ارکان «تلاوت شایسته» قرآن‌کریم است.

(بیشتر…)


استقبال بالاترین مقام یک کشور از قاری قرآن

مرحوم عبدالباسط محمد عبدالصمد از آن دسته قاریانی است که اثرات زیادی را در حوزه تلاوت قرآن از خود به‌ جا گذاشته و آثار زیبایی را نه‌تنها در زادگاهش مصر، بلکه در عراق و حرم ائمه اطهار(ع) به‌ یادگار گذاشته است. بسیاری از تلاوت‌های فاخر ایشان در سوریه و مسجد اموی انجام شده که برای مثال می‌توان به تلاوت سوره‌های مریم ــ تکویر معروف ایشان اشاره کرد که از شاهکارهای تلاوت وی بوده است.

(بیشتر…)


معرفی سبک استاد عبدالباسط محمد عبدالصمد

عبدالباسط

معرفی سبک استاد  عبدالباسط محمد عبدالصمد