وزن کلمات در تلاوت (۴) – الهام ماندگارمهر

وزن کلمات در تلاوت (۴) – الهام ماندگارمهر

***

ضرورت توجه به اصل و ذات کلمه

در این نوع از کلمات، قطعاً وزن در اول کلام می‌آید، اما باید به این نکته توجه داشته باشیم که در اینگونه مباحث مربوط به وزن کلمات، مبنای ما حروف هستند و هنگامی که می‌خواهیم بخش‌هایی از یک کلمه را بشماریم و در نظر بگیریم، مبنا، ابتدای کلمات است به عنوان مثال کلماتی چون «لک»، «له»، «هو»، «من»، «خرج»، «منه»، «عنه»، «ذکرا»، «هم»، «لم»، «لن» و بسیاری دیگر از کلمات هستند که این شرایط را دارند.

در نگاه اول این قانون، بسیار ساده به نظر می‌رسد، اما می‌خواهم شما را متوجه نکاتی کنم که کمی نیاز به توجه بیشتر دارد تا دقیق رعایت شود. مثلاً هنگامی که به کلمات یک تا سه حرفی، حرفی اضافه شود باید توجه داشته باشیم که اینها تأثیری بر روی وزن کلمات نمی‌گذارد، چنانکه در جلسه گذشته نیز در این باره صحبت کردیم که تلاش کنیم، کلمات را تشخیص دهیم. کلمات «فهُم»، «فقد» را مثال زدیم که اگر به آن حرفی که به ابتدای کلمه اضافه شده، وزن را بی‌اندازیم، انگار ریشه آن کلمه از «فَهَمَ» و دیگری از «فقدان» است. اما باید توجه کنیم که به اصل و ذات کلمه توجه ‌شود، یعنی توجه کنیم این کلمه «قد» هست و یا «فقد»، آن هنگام متوجه می‌شویم، اصل کلمه «قد» است و فاء به آن اضافه شده است.

توجه به رسم الخط آیات قرآن

نکته دیگر که باید مد نظر باشد، این است که گاهی اوقات در رسم‌الخط، کلمه‌ای برای ما به صورت وصل به هم نوشته شده است، در حالی که این دو جدای از هم هستند و دو کلمه مختلف هستند، مثل یومئذ و حینئذ. اینها دو کلمه هستند و نباید تصور کنیم، چون کنار هم نوشته شده‌اند، یک کلمه هستند، بلکه دو کلمه است «یوم» + «اذٍ» و آن تنوین نیز جایگزین جمله مضاف الیه است که حذف شده است.

مثال صوتی

توجه به حرف ساکن انتهای کلمه

نکته بعدی درباره این دسته از کلمات این است که حرف ساکن در انتهای کلمه، جزء حرف به حساب نمی‌آید. منظور از حرف آن است که در وزن کلمه تأثیرگذار باشد مثل «لَیسَت»، «وَقَعَت» که به صورت مفصل در این باره صحبت می‌کنیم. در این نوع از کلمات(یک، دو و سه حرفی) اینکه آخر کلمه ساکن باشد و یا متحرک باشد، تفاوتی در وزن این کلمات ندارد و اصطلاحاً گفته می‌شود «وقُفها مثلُ وَصلِها».

دقیقا نیز همین است، وقف‌شان مثل وصل‌شان هست. همچنین اگر در آخر این کلمات حرکتی عارض شود(به دلیل اینکه التقای ساکنین رخ می‌دهد و این ساکن بخواهد توسط یک حرکت عارضی، حرف قبل را به بعد وصل کند، باید توجه کنیم وزن به حالت اول بازمی‌گردد و بر روی حرف اول قرار می‌گیرد.»

مثال صوتی

یکی از مواضع نَبر به معنای فشار را در جلسه دوم توضیح دادیم، یکی از این مواضع، مثنی در سه مورد است «به کلماتی مثنای گفته می‌شود که قرار است به کلمه بعدی وصل شوند و باید در موضع مثنی، نبر و فشار بیاوریم تا حتماً بیانگر این باشد که دو نفر هستند، مثال سوره مبارکه نمل، آیه ۱۵ «وَقَالَا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی؛ آن دو گفتند ستایش خدایى را»، سوره مبارکه یوسف، آیه ۲۵ «وَاسْتَبَقَا الْبَابَ؛ و هر دو به سوی در کاخ پیشی گرفتند»، سوره مبارکه اعراف، آیه ۲۲ «فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَهَ؛ پس چون آن دو از میوه آن درخت ممنوع چشیدند». اما یک سؤال مطرح می‌کنم، چرا فقط در این سه کلمه، وزن بر این فتحه می‌آید، اما در برخی از موارد که مثنی قرار است به کلمه بعدی وصل شود، این نبر به معنای فشار را نداریم و باید به همان وزن کلمه اکتفا کنیم؟

در پاسخ می‌گویم به غیر از این سه مورد که مطرح شد، در قرآن کلمات مثنای دیگری و یا افعال مثنای دیگری داریم که به کلمه بعدی متصل می‌شوند، اما نشانه‌ای وجود دارد که بیانگر مثنا بودنش است، پس لازم نیست تا بخواهیم بر روی این فتحه، فشاری وارد کنیم. در آن سه مثال که بالا ذکر شد، مفردشان نیز همراه با فتحه است «قالَ»، «استبقَ» و «ذاقَ» که با مثنای آن تفاوت ندارد، اما کلماتی داریم که نشانه‌های دیگری دارند که بیانگر مثنی است و لازم نیست، نبر به معنای فشار را در آن مثناها بیاوریم و فقط این «نبر» را به آن سه کلمه اختصاص می‌دهیم.

ذکر مثال‌هایی برای اینکه نشانه‎هایی هست که متوجه مثنی بودن کلمه می‌شویم.

مثال صوتی

یادگیری وزن کلمات، زمینه‌ای برای ورود به مفاهیم قرآن باشد

یادگیری وزن کلمات که همان لحن ذاتی آیات و کلمات قرآن است باید زمینه‌ای باشد برای اینکه قاریان و حافظان تشویق شوند به سمت اینکه با عمق این کتاب آسمانی بیشتر آشنا شوند؛ چرا که اگر بخواهیم در بحث وزن کلمات موفق باشیم باید تا حدودی با ادبیات عرب آشنا باشیم و همین موضوع، عاملی برای سوق پیدا کردن به سمت مفاهیم و تفسیر قرآن است.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


وزن کلمات در تلاوت (۳) – الهام ماندگارمهر

وزن کلمات در تلاوت (۳) – الهام ماندگارمهر

****

اجرای صحیح وزن کلمات

باید توجه داشته باشیم، اگر وزن صحیح کلمات اجرا نشود، ممکن است ریشه کلمه جابه‌جا شود و مفهوم دیگری از آن کلمه به وجود بیاورد. در جلسه گذشته اشاره کردیم که عدم اجرای صحیح وزن کلمات، ممکنه اشکال در فصاحت و یا اشکال در معنا ایجاد کند که به این موضوع خواهیم پرداخت.

در ابتدا لازم است تا اقسام کلمه در زبان عربی فعل، اسم و حرف را بدانیم و در ادامه باید با ریشه کلمات و مفردات آنها آشنا باشیم. به همین دلیل است که باید تلاش کنیم قاریان و حافظان را به سمت یادگیری اوزان کلمات سوق دهیم، دلیلش این نیست که تنها در اجرای لفظ باقی بمانند، بلکه این امر کمک می‌کند تا قاریان و حافظان به عمق و مفهوم آیات برسند؛ چرا که لازمه این کار این است که حتماً تا حدودی با مفاهیم قرآن و ادبیات عرب آشنا شوند.

(بیشتر…)


وزن کلمات در تلاوت (۲) – الهام ماندگارمهر

وزن کلمات در تلاوت (۲) – الهام ماندگارمهر

***

تفاوت وزن کلمات و نبر

درست است که وزن کلمات به اصطلاح نَبر گفته می‌شود، اما در جلسه گذشته تفاوت این دو بیان شد. وزن، یک آهنگ ذاتی و لحن ذاتی است و در کلمه وجود دارد. اما نبر، فشاری است که بر موضعی از کلمه وارد می‌شود. می‌توان گفت مواردی که وزن کلمه را رعایت می‌کنیم، در واقع حق و مستحق حروف و حرکات را رعایت می‌کنیم، پس وزن کلمه همان حق و مستحق حروف است. اما نبر چطور؟

پنج موضع در تلاوت قرآن است که در این مواضع باید نبر رعایت شود.

(بیشتر…)


وزن کلمات در تلاوت (۱) – الهام ماندگارمهر

وزن کلمات در تلاوت (۱) – الهام ماندگارمهر (فایل صوتی)

****

مقدمه

منظور از وزن کلمات همان «نَبر» یا «آکسان» مصطلح است و در این قسمت، مباحث مقدماتی بیان می‌شود تا این موضوع روشن شود که چرا از اصطلاح وزن کلمات به جای نبر و آکسان استفاده می‌شود؟

همانطور که می‌دانید، اصل متن قرآن، دارای وزن است و اصطلاحاً می‌توان گفت، اصل متن قرآن، موزون است. در تلاوت قرآن می‌توان از هر مقام و لحنی، البته براساس قواعد و اصول خودش استفاده کرد. اما باید به این نکته توجه داشت که رعایت تناسب بین لحن ذاتی و لحن عارضی ضروری است.

(بیشتر…)