صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن (۳) – رضا روانبخش

صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن (۳) – رضا روانبخش

****

در این جلسه به انواع اصوات و تقسیم‌بندی‌های مربوط به آن می‌پردازیم. اصوات در کل به دو نوع صداهای موسیقایی و صداهای غیر موسیقایی تقسیم می‌شوند. صداهای غیر موسیقایی مانند صدای شکسته شدن لیوان و … صداهایی هستند که هیچ فواصل متناسبی بین صداهای تولید شده در آن وجود ندارد.

صداهای موسیقایی نیز صداهایی هستند که دارای فواصل متناسب و هماهنگ با یکدیگر هستند و هنگامی که ایجاد می‌شوند، نوعی حس هنری و ذوقی را به شنونده القا می‌کنند. چهار پارامتر مهم برای اصوات موسیقایی در نظر گرفته می‌شود که شامل نواک یا ارتفاع، کشش، شدت یا قدرت و طنین یا رنگ است.

اصوات موسیقایی به لحاظ زیری و بمی از سطوح مختلفی تشکیل می‌شوند که به آن نواک یا ارتفاع گفته می‌شود. برای مثال صدای مردان، عموماً بم‌تر از صدای بانوان و کودکان است که این مبحث به موضوع ارتفاع صوت مربوط می‌شود.

در علم موسیقی به صداهایی که فرکانس پایین دارند، بم و به صداهایی که فرکانس بالایی دارند نیز زیر گفته می‌شود. نکته جالب توجه این است که واژه زیر به معنای پایین است، ولی در موسیقی به معنای نت بالا در نظر گرفته می‌شود. همچنین، واژه بم نیز معنای بام و بلند دارد، ولی در موسیقی عملا به صداهایی با فرکانس پایین، بم گفته می‌شود.

برای هر یک از نت‌های موسیقایی، فرکانس صوتی ویژه‌ای وجود دارد که تقسیم‌بندی این نت‌ها و فرکانس موجود برای آن‌ها به ابونصر فارابی باز می‌گردد. اما آنچه امروزه از آن به عنوان فرکانس‌های موسیقایی و نت‌های موسیقی یاد می‌شود، به یوهان سباستین باخ، نسبت داده می‌شود که فرکانس‌های نت‌های مختلف را به دست آورده و آن‌ها را به رشته تحریر درآورده است؛ در صورتی که این مسائل را حدود ۸۰۰ سال پیش از وی، فیلسوف بزرگ مسلمان، فارابی بیان کرده است.

دومین پارامتر صداهای موسیقایی، بحث کشش است. زمانی که یک صوت موسیقایی در آن ادامه پیدا می‌کند، کشش می‌گویند. در بحث موسیقایی واحدهایی برای کشش نت‌ها در نظر گرفته می‌شود که برای مثال واژه‌هایی مانند نت سیاه، نت گرد، نت چنگ و … در نظر گرفته می‌شود. منتهی این مباحث برای قطعاتی است که دارای ریتم و آهنگ هستند و عملا در بحث هنر تلاوت قرآن کریم که کشش و وزن آزاد وجود دارد، نمی‌توان موضوع کشش را به این صورت تفسیر کرد.

سومین پارامتر اصوات موسیقایی، شدت یا قدرت است. هر نتی که در موسیقی اجرا می‌شود، می‌توان به لحاظ دینامیک صوت، قوی‌تر و یا ضعیف‌تر نیز اجرا کرد. نکته‌ای که وجود دارد این است که برخی افراد گاها شدت صوت را با فرکانس صوت اشتباه می‌گیرند که باید در این زمینه مهارت لازم را به دست آورند.

چهارمین پارامتر صداهای موسیقایی رنگ یا طنین است. هر صدایی دارای شخصیت خاصی است که به آن رنگ یا طنین گفته می‌شود. برای موضوع طنین در موسیقی علائم خاصی درنظر گرفته نشده و از این مطلب می‌‌توان نتیجه گرفت که طنین صدای هر فرد منحصر به خود آن شخص است.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن (۲) – رضا روانبخش

صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن (۲)

*****

در ادامه سلسله مباحث جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت قرآن کریم به موضوع بسیار مهم صوت و صداسازی رسیدیم که در جلسه گذشته نیز مقدماتی در این زمینه ارائه شد. در این جلسه نیز مجدداً مفاهیمی از بحث صوت برای علاقه‌مندان بیان می‌شود و در ادامه نیز به بخش‌های مختلف این مبحث پرداخته خواهد شد.

صوت یا همان «voice» پدیده‌ای است که از ارتعاش یک جسم تولید می‌شود و در محیطی مادی مانند هوا یا آب منتشر شده و در نهایت به گوش ما می‌رسد. همین حرکت موجی که منجر به تولید صوت می‌شود، دارای پارامترهای متعددی است که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌شود.

اولین پارامتر مهمی که در باب صوت مطرح است، پارامتر بسامد یا فرکانس است. به تعداد نوسان یک جسم در یک واحد زمان فرکانس یا بسامد گفته می‌شود. در علم فیزیک نیز بسامد معادل تعداد نوسان تقسیم بر زمان بیان شده است.

هرچقدر فرکانس که واحد آن هرتز است، بالاتر باشد، صدا به اصطلاح موسیقایی زیرتر و هرچقدر نیز فرکانس پایین‌تر باشد، صدا بم‌تر خواهد شد. اصواتی را نیز که انسان قادر به شنیدن آن است، در بازه فرکانسی ۲۰ هرتز تا ۲۰ هزار هرتز است.

پارامتر دیگری که در این زمینه می‌توان در نظر گرفت، پارامتر طول موج است که به فاصله بین دو نقطه تکراری موج که به شکل یکسان هستند، گفته می‌شود. طول موج را می‌توان نمودی از فرکانس نیز دانست به این شکل که هر چقدر طول موج پایین‌تر باشد، فرکانس بالاتر می‌شود و هرچقدر طول موج بیشتر باشد، فرکانس پایین‌تر می‌آید.

پارامتر بعدی که برای صوت درنظر می‌گیریم، پارامتر دامنه است که به حداکثر مسافتی که جسم مرتعش از نقطه تعادل خود به طرفین طی می‌کند، گفته می‌شود. هرچقدر دامنه صوت بیشتر باشد، صوت با شدت زیاد و قوی‌تر و هرچقدر دامنه کمتر باشد، صوت ضعیف‌تر و آرام‌تر خواهد بود.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


مبحث صوت و صداسازی / ۱ – رضا روانبخش

بحث آموزش جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت را می‌توان اجمالاً به سه قسمت تقسیم کرد که شامل پرورش صوت و صداسازی، آموزش مقامات، گوشه و ملودی‌ها و سوم، مدولاسیون و ترکیب مقامات و مرکب‌خوانی است. این سه مرحله نام برده شده به هنگام آموزش در طول هم است.

این سه مرحله با این پیش‌فرض که هنرجو با روخوانی، روان‌خوانی قرآن و تجوید آشنا است، ارائه می‌شود.

طی جلسات بعدی به موضوع دیگری در هنر تلاوت که پایه هنرهای آوایی است، یعنی صوت، پرورش صوت و به اصطلاح صداسازی خواهیم پرداخت.

سوالی که مطرح می‌شود، این است که این دوره آموزشی هنر تلاوت برای هنرجو چقدر زمان می‌برد؟ البته این به استعداد هنرجو، چگونگی روش تدریس استاد و کیفیت و کمیت وقتی که هنرجو اختصاص می‌دهد، بستگی دارد.

به بیان دیگر، صوت و صداسازی، حدود شش‌ماه تا یک سال، آموزش مقامات، دو تا سه سال و دوره عالی که همان مدولاسیون است نیز دو تا سه سال زمان می‌برد. مجدد تأکید می‌کنم که همه به استعداد هنرجو، معلم و کیفیت و کمیت تمرین‌ها بازمی‌گردد.

نکته مهم دیگر این است که در هنر تلاوت قرآن، بحث وقف و ابتدا در آیات را داریم که بر جمله‌بندی لحنی، انتخاب مقامات و مدولاسیون تأثیرگذار است و یا تجوید به معنای نیکوگردانیدن که بر روی مبحث صوت و صداسازی تأثیر مستقیم دارد.

در جلسات بعد به مبحث تخصصی صوت و صداسازی خواهیم پرداخت که حلقه مفقوده آموزش هنر تلاوت است.


نکاتی در مورد شیوه انجام تمرینات صداسازی

نکاتی در مورد شیوه انجام تمرینات صداسازی

 


خستگی صوتی چیست؟ چگونه طولانی تر بخوانیم؟ – دکتر نسیم احمدی

خستگی صوتی چیست؟ چگونه طولانی تر بخوانیم؟ – دکتر نسیم احمدی


نکاتی در مورد شیوه انجام تمرینات صداسازی – علیرضا پوراستاد

نکاتی در مورد شیوه انجام تمرینات صداسازی