اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ارتباط فرم صوت با تجوید

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ارتباط فرم صوت با تجوید

****

طی این جلسه و در ادامه سلسله مباحث جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت قرآن کریم در بخش صوت و صداسازی، به موضوع ارتباط فرم صوت با تجوید می‌پردازیم که این ارتباط نیز به صورت کاملاً مستقیم است.

به نوعی فرم خود از مصادیق تجوید است، اما مسئله اصلی این است که باید تجوید را به معنای خیلی کلی یعنی به معنی نیکو گردانیدن درنظر بگیریم. اگر ما با این نگاه به دنبال این موضوع برویم، مشاهده می‌کنیم که فرم به نوعی جلوه‌ای از بحث تجوید است.

البته عموماً در بحث تجوید به ادای حروف و یک سری قواعد مربوط به روخوانی و … پرداخته می‌شود که خوشبختانه این مسئله نیز با ورود مبحث فصاحت در هنر تلاوت قرآن کریم، بسیار بهتر و جامع‌تر ارائه می‌‌شود.

یکی از مشکلاتی که امروز وجود دارد، این است که خیلی کمتر به موضوع واکه‌ها می‌‌پردازیم تا بتوانیم از نحوه اجرای آن‌ها برای تأثیرگذاری بیشتر استفاده کنیم که البته موضوع فصاحت فتح‌الباب خوبی در این زمینه است. فرم و فصاحت و تجوید در ارتباط با هم هستند که تجوید سرچشمه همه این‌ها است به شرط آنکه تحوید را به معنای وسیع و بزرگ خود یعنی همان نیکو گردانیدن بدانیم.

مسئله تجوید مهمترین مبحث تلاوت است که اگر تمامی زوایای آن به طور کامل اجرا و رعایت شود، ریشه حل اغلب معضلات و حتی مشکلات مربوط به صوت است. همچنین، موضوعات لحنی نیز به نوعی ارتباط غیرمستقیمی با موضوع تجوید دارند.

بنابراین، تجوید سرچشمه هنر تلاوت است که با برخی پارامترها همچون صوت و فرم به صورت مستقیم و با برخی دیگر مانند لحن نیز به صورت غیرمستقیم ارتباط دارد که این امر موضوع بسیار مهمی است و باید در یادگیری آن کوشا بود.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ایجاد فرم در صوت

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / ایجاد فرم در صوت

***

در این جلسه به موضوع بسیار مهم فرم در صوت می‌پردازیم. در جلسات گذشته به این موضوع اشاره شد که در هر زبان و گویشی، اجزای تشکیل دهنده خروجی صوت مانند دهان، زبان و لب‌ها در حالت خاصی قرار می‌گیرند که این مورد نیز به پارامترهای مختلفی مانند جغرافیا، فرهنگ حاکم بر منطقه، نحوه یادگیری و … بستگی دارد.

به عنوان مثال، برای زبان ترکی، جغرافیای مختلفی در ایران و حتی جهان وجود دارد، ولی فرمی که عزیزان ترک‌زبان ما در مناطق مختلف در تکلم و صوت خود ایجاد می‌کنند، با یکدیگر متفاوت است. همچنین، در زبان عربی نیز عرب‌زبان‌های مختلف در کل دنیا هر کدام فرم ویژه‌ای برای گویش خود دارند. نکته قابل توجه در فرم گویش زبان عربی این است که واکه غالب در این زبان، فتحه است.

در زبان عربی، اجزای تشکیل دهنده خروجی صوت از جمله لب‌ها، دهان و زبان به سمت تشکیل این فرم یعنی غلبه واکه فتحه حرکت می‌کنند. هنگامی که واکه فتحه را ایجاد می‌کنیم، چون دهان باز است، خواندن آن نیز راحت‌تر است که این مسئله یک امتیاز برای کسانی است که عرب‌زبان هستند و قرآن تلاوت می‌کنند.

موضوع تمایل واکه‌ها در زبان عربی به سمت فتحه تا جایی است که حتی در حروف مستعلیه مانند قاف و … در عباراتی مانند قال، خالدین و … نیز رنگ و روی صدای فتحه مشاهده می‌شود. البته این امر باید در حد تعادل باشد و اگر از این حالت خارج شود، معضلاتی را در صدا ایجاد می‌کند که شنونده را آزار می‌دهد.

موضوع فرم صوت به عنوان جلوه اصلی هنر تلاوت قرآن کریم به شمار می‌رود. اگر فرم صوت در زبان و گویش مورد استفاده به بهترین نحو ایجاد شود، معیار قضاوت مردم خواهد بود؛ چراکه عموم مردم با ذات صوت کاری ندارند و اگر فرم صوت زیبا اجرا شود، عامه‌پسند خواهد بود.

تلقی عموم مردم از صدای خوش، فرم زیبایی است که ارائه می‌دهیم که از آن با عنوان ویترین صوت نیز نام برده می‌شود. پس باید ویترین و فرم صوت را در هر زبانی که اجرا می‌کنیم، به بهترین شکل ارائه دهیم تا مورد استقبال قرار گیرد. یعنی همان کاری که قاریان قرآن در کشور مصر انجام دادند و در جهان اسلام درخشیدند که البته هر کدام از ایشان نیز فرم صوتی خاص خود را داشتند که این امر موجب ایجاد مکاتب مختلف از سوی اساتید مشهور مصری شد.

علاقه‌مندانی که قصد ارائه بهترین تلاوت‌ها را دارند، باید فرم صوتی را با توجه به سیستم صوتی و استعداد صوتی خود انتخاب کرده و به دنبال بهترین فرم‌ها بروند. بهترین فرم‌های صوتی در تلاوت قاریان بزرگی مانند مرحوم مصطفی اسماعیل، مرحوم عبدالباسط و دیگران تجلی دارد که باید از آن‌ها استفاده کنیم.

فرم صوتی بیشتر بر روی واکه‌ها تأثیر دارد، یعنی هنگامی که حالت این واکه‌ها را تغییر می‌دهیم، حالت فرم نیز تغییر می‌کند و همین مسئله موجب می‌شود که هر یک از اساتید بزرگ قرآن کریم بهترین فرم‌های صوتی مخصوص به خود را داشته‌اند و زیباترین تلاوت‌ها را نیز به یادگار گذاشته‌اند.

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / تمرین فوسه‌خوانی

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / تمرین فوسه‌خوانی

****

در این جلسه به موضوع صدای فالستو یا صدای زیر غیرطبیعی می‌پردازیم. گاهی برای دستیابی و اجرای نت‌های خیلی بالا که در محدوده صدای طبیعی ما نیستند، می‌توانیم با ایجاد تغییراتی در حنجره به این نت‌ها دست پیدا کنیم، البته با حالت غیرطبیعی که به آن صدای فالستو (به زبان ایتالیایی) یا فوسه‌خوانی گفته می‌شود.

صدای فالستو یا فوسه‌خوانی کاربردی در هنر تلاوت قرآن کریم ندارد. همچنین ممکن است که برخی از افراد صدای سر یا head voice را با صدای فالستو یک صدا درنظر بگیرند، ولی باید بدانند که این دو صدا کاملاً با یکدیگر تفاوت دارند؛ چراکه در صدای سر یک سوم تارهای صوتی در ارتعاش هستند درصورتی که در صدای فالستو عملاً جدار داخلی تارهای صوتی به هیچ وجه مرتعش نمی‌شوند.

همانطور که اشاره شد، این صدا در هنر تلاوت قرآن کریم و حتی در موسیقی ایرانی نیز کاربردی چندانی ندارد و بیشتر در موسیقی غربی به ویژه در هنگام اجرای اپرا شنیده می‌شود. برخی از اساتید برای آموزش الحان مختلف به هنرجویان خود از فوسه‌خوانی بهره‌ می‌گیرند.

صدای فالستو یا فوسه‌خوانی یکی از تکنیک‌هایی است که می‌توان از آن برای گرم کردن صدا و نیز دستیابی به صدای صحیح و مطلوب بهره برد. هنرجویان می‌توانند برای دستیابی به نت‌های بالا از صدای فالستو استفاده کرده و آرام آرام به صدای طبیعی در این نت‌ها دست پیدا کنند.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / اجرای تمرینات منظم

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / اجرای تمرینات منظم

****

در این جلسه به مواردی در رابطه با موضوع صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن کریم اشاره می‌شود. یکی از این موارد، مدت انجام تمرین‌های صداسازی است؛ یعنی تمریناتی که طی جلسات گذشته در رابطه با اسلوب‌ و روش‌های صداسازی ارائه شد را برای چه مدتی انجام دهیم؟

هرچقدر که میزان تمرینات ما بیشتر باشد، قطعا نتیجه بهتری از آن‌ها خواهیم گرفت. اما آنچه که بسیار مهم است، اجرای تمرینات صداسازی در نت‌های بالایی است که کاری طاقت‌فرسا و مشکل است و به همین دلیل به علاقه‌مندان توصیه می‌شود که زیاد در این بازه صوتی ایستایی نداشته باشند و پس از اینکه مقداری از تمرینات خود را در این موقعیت انجام دادند، بلافاصله به سمت صداهای پایینی مراجعه کنند.

انجام تمرینات زیاد و خارج از محدوده در نت‌های بالای صدا ممکن است که باعث ایجاد آسیب در حنجره شود. بنابراین علاقه‌مندان در ابتدای تمرینات خود باید زمان کمتری را به این مورد اختصاص دهند.

یکی از موارد دیگری که در این زمینه وجود دارد، این است که ما در تمرینات خود مجاز هستیم که صدا را خسته کنیم، ولی مجاز نیستیم که به آن ضربه وارد کنیم؛‌ چراکه خط قرمز ما در این تمرینات، ضربه زدن به صدا و تارهای صوتی است.

یکی از نشانه‌های ضربه زدن به صدا، گرفتگی صدا است که این مسئله در گذر زمان تبدیل به خش در تارهای صوتی می‌شود و همه علاقه‌مندان باید این موضوع را مدنظر داشته باشند.

مطلب دیگری که در این زمنیه وجود دارد، مبحث زمان اجرای تمرینات است که این سؤال برای بسیاری از افراد وجود دارد که تمرینات مربوط به صوت و صداسازی بهتر است تا در چه زمانی از روز انجام شود؟ در پاسخ به این سؤال باید اشاره کرد که زمان انجام این تمرینات در شبانه‌روز آن‌چنان مهم نیست و موضوع مهم این است که این تمرینات به صورت منظم در ساعاتی از شبانه‌روز انجام شود.

همچنین مشاهده می‌کنیم که برخی از علاقه‌مندان ادعا می‌کنند که انجام تلاوت یا اجرای این تمرینات هنگام صبح بسیار مشکل است که این مسئله درستی نیست. بسیاری از شاهکارهای تلاوت قاریان مشهور جهان اسلام هنگام سحرگاهان و صبح انجام شده است.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / افزایش وسعت صوتی

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / افزایش وسعت صوتی

****

یکی از موضوعات مهم در تمرینات مربوط به اسلوب صداسازی، پایان تمرینات و بازگشت تارهای صوتی به حالت اولیه است. در همه تمرین‌هایی که انجام می‌دهیم، صوت از کف صدا آغاز شده و به اوج صدا می‌رسد. نکته مهمی که در این قسمت وجود دارد، این است که هنگامی که به نت‌های بالایی می‌‌رسیم، اگر تمرین را در همان حالت یعنی در نت‌های بالای صدا رها کنیم، ممکن است که حنجره ما دچار مشکلاتی شود.

در این قسمت همانند انجام ورزش‌های مختلف، مبحثی به نام ریکاوری وجود دارد که طبق آن باید زمانی که تمرین‌ها را در اوج صوتی خود انجام دادیم، دوباره این تمرینات را برای چند دقیقه در نت‌های پایین اجرا کنیم تا تارهای صوتی به حالت متعادل بازگشته و سپس، تمرین‌ها را به پایان برسانیم.

البته در این مورد یک نگرانی وجود دارد که هنگامی که مدت زمانی طولانی در نت‌های بالا می‌خوانیم، زمانی که دوباره به نت‌های پایینی صدا بازمی‌گردیم، ممکن است که احساس کنیم صدای خود را از دست داده‌ایم و صدای ما دچار مشکل شده است که نباید نگران این قضیه بود؛ چراکه وقتی حنجره زمان زیادی را در نت‌های بالا فعالیت می‌کند، باید زمان داشته باشد که به حالت اولیه بازگردد.

سؤالی که اینجا مطرح می‌شود، این است که آیا می‌توان با افزایش تمرینات صداسازی، وسعت صوتی خود را افزایش داد؟ باید اشاره کرد که اسلوب و روش‌های صداسازی که ارائه شد، استانداردهای خود را داشته و کاملا آکادمیک و علمی هستند و با استفاده از این روش‌های می‌توانیم به بهبود کیفیت صوت کمک کنیم.

غرض اصلی ما از بحث صوت و صداسازی، رسیدن به کیفیت مطلوب بوده و افزایش وسعت صوت در مرحله دوم قرار دارد. البته قطعا با استفاده از تمرینات صداسازی که ارائه شد و نیز برخی تکنیک‌های مربوطه، وسعت صوتی نیز (چه از لحاظ بم صدا و چه از لحاظ اوج صدا) افزایش پیدا می‌کند.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / تحریرهای نوع دوم

اسلوب صداسازی در تلاوت قرآن / تحریرهای نوع دوم

****

در این جلسه از سلسله مباحث جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت قرآن کریم، موضوع نوع دوم تحریرها ارائه می‌شود. این تحریر با نوسان نت‌ها و توالی جنس اصلی صدا و شکست صوت ایجاد می‌شود. در این نوع تحریر یک نت را با حالت جنس اصلی صدا و تکلم خود اجرا و پس از آن در این حالت، شکست صوتی را در آن ایجاد می‌کنیم که صوت به چند نت بالاتر می‌رود و عموماً در یک فاصله مطبوعی از درجه اول مانند درجه چهارم یا پنجم درست قرار خواهد گرفت. بنابراین، توالی جنس اصلی صدا با شکست صوت همان تحریر نوع دوم نام دارد.

در فرهنگ‌های موسیقایی ایران و نیز موسیقی‌های هم‌جنس آن از این نوع تحریرها به صورت فراوانی استفاده می‌شود. برای مثال این نوع تحریر در آوازهای مربوط به خطه آذربایجان و یا در خود موسیقی اصیل ایرانی زیاد دیده می‌شود که به آن چهچهه یا زنگوله گفته می‌شود و این شکست صوت در آن وجود دارد.

در ادامه برای ارائه تمرین‌های ویژه این نوع تحریر، یک نت را درنظر گرفته و آن را در واکه‌های مختلف شش‌گانه از کف صدا تا اوج صدا اجرا می‌کنیم. شکست صوتی که در این تمرین‌ها ایجاد می‌شود و نیز ضربه‌ای که به صدا وارد می‌شود، بسیار مهم است. باید در شکست صوتی که ایجاد می‌شود، اغراق شود تا شکست صوت و زنگوله در صدا رخ دهد. البته این شکست صوتی نباید بیش از حد باشد تا آسیبی به حنجره نرسد.

در این تمرین، هرچقدر که به بم صدا نزدیک می‌شویم، شکست صوتی کیفیت کمتری دارد و هرچقدر که به سمت صدای بالاتر می‌رویم، شکست صوت نیز نمود بیشتری خواهد داشت. البته باید در این تمرین، کیفیت شکست صوت در بم صدا نیز تقویت شود تا شکست صوتی و تحریر نوع دوم در صدای ما در همه حالات‌های زیر و بم صدا به خوبی اجرا شود.

در میان قراء مشهور جهان اسلام، بزرگانی همچون مرحوم عبدالباسط، مرحوم متولی عبدالعال، مرحوم عبدالفتاح شعشاعی و مرحوم عبدالمنعم طوخی از این شکست‌های صوتی و تحریرها در تلاوت خود بهره می‌گیرند. البته از این نوع تحریرها در هنر تلاوت قرآن کریم زیاد استفاده نمی‌شود.

این تحریرها و شکست‌های صوتی در هنر تلاوت آیات الهی معمولا بر روی کشش‌های کوتاه مانند غنه‌ها یا حروف تحریرپذیر استفاده می‌شود. این زنگوله‌ها و تحریرها معمولا در حد یک یا دو تا اجرا می‌شود و استفاده بیشتر از آن‌ها عیار تلاوت را پایین می‌آورد.

برخی از اساتید مانند مرحوم استاد عبدالباسط در یکی از شاهکارهای تلاوت خود یعنی سوره مبارکه تکویر، از این شکست‌های صوتی کوتاه بهره برده‌اند، ولی به‌کارگیری از این نوع تحریرها در هنر تلاوت قرآن کریم زیاد توصیه نمی‌شود.

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن