حفظ قرآن را از کجا باید شروع کرد ؟

«بسم الله الرحمن الرحیم

در حفظ قرآن با دو مقوله مواجه هستیم. افرادی حفظ را فقط به دلیل علاقه شخصی و به منظور بهره‌مندی از این سفره الهی، آغاز می‌کنند، آن هنگام است که هیج ترتیبی لازم نیست و فرد می‌تواند از هر کجای قرآن که دوست دارد، حفظش را انجام دهد، به طور مثال برخی علاقه‌مند هستند تا سوره‌هایی چون واقعه، الرحمن و یاسین و… را در محفوظات خود داشته باشند. حتی بعضاً شاهدیم برخی از اساتید و مسئولان طرح‌های تبلیغی و ترویجی چون طرح ملی حفظ جزء سی‌ام قرآن، طرح ملی ۱۴۵۳ را راه‌اندازی می‌کنند و برخی دیگر علاقه‌مند هستند، سوره‌های کوچک قرآن را حفظ کنند، این‌گونه حفظ، حفظ تبلیغی و ترویجی است و نه حفظ تخصصی و حرفه‌ای.

اما اگر هدف‌مان از حفظ، شرکت در مسابقات و آزمون‌ها و حضور در کلاس‌ها و مباحثه با حافظان قرآن و حضور در محافل است، آن هنگام حفظ را باید به صورت ترتیبی و با برنامه‌ریزی انجام دهیم؛ چراکه شاکله حفظ بر نظم استوار است و اگر این نظم را بر هم بزنیم در مبانی حفظ اختلال ایجاد می‌شود. افرادی که به دنبال اینگونه حفظ هستند، اگر در سنین کودکی باشند، می‌توانند از جزء سی‌ام قرآن شروع کنند، اما افرادی که در سنین بالاتر هستند به اختیار خودشان می‌توانند از همان جزء اول آغاز کنند. خیلی از اساتید، اعتقاد دارند جزء سی‌ام، دروازه ورود به حفظ است، اما توصیه مهم این است که حفاظ بعد از اتمام حفظ جزء سی، حتما برنامه حفظ از جزء اول ادامه دهند.

سؤال این است که چرا شاهد ریزش علاقه‌مندان به عرصه حفظ، پس از حفظ جزء سی‌ام قرآن و ورودشان به جزء یک هستیم؟ آیا این مشکل است؟ جواب منفی است. چون بچه‌ها در جزء سی‌ام، سوره‌محور پرورش پیدا می‌کنند، هنگامی که به سوره بقره می‌رسند، دچار ترس می‌شوند و حال آنکه حفظ جزء یک راحت‌تر است، اما مشکل اینجاست که این افراد، سوره‌محور پیش رفته‌اند نه سطر و خط‌محور. اگر بچه‌ها، در زمینه حفظ آیات، خط‌محور پرورش یابند، در حفظ سوره بقره دچار مشکل نمی‌شوند.

از سوی دیگر برخی از اساتید اعتقاد دارند که حفظ را از پنج جزء پایانی، یعنی باید از سوره محمد(ص) شروع کرد. اگر جریان آموزشی کشور بر این مبنا قرار می‌گرفت، حرفی نبود. چون اینها سوره‌هایی هستند که دربردارنده مفاهیم و معارف بیشتری هستند، اما حال که اینگونه نیست، هنگامی که حافظی در ابتدای حفظش، این پنج جزء را حفظ کند و سپس در دوره‌های آموزشی مؤسسات و مسابقات حضور پیدا کند، دچار مشکل و سردرگمی می‌شود.

هچنین برخی از اساتید معتقدند که به دلیل سختی اجزاء ۲۰ تا ۳۰، حافظان برای شروع، ۱۰ جزء پایانی قرآن را حفظ کنند، در صورتی که سختی این اجزاء، ذاتی نیست، بلکه علتش این است که حافظ، ۱۰ جزء آخر را در پایان حفظش انجام داده و ذهنش خسته بوده و کمتر مباحثه و مرور داشته است و حال آن که هنگامی که از ۱۰ جزء آخر حفظش را شروع کند، سختی حفظ به اجزاء ۱۰ تا ۲۰ منتقل و کار سخت‌تر می‌شود. بنابر این باید توجه کنید، حفظ بر پایه نظم، استوار است.


روش‌های حفظ قرآن چیست؟

پیش از هر چیز باید دید چه قالب هایی برای حفظ قرآن وجود دارد و کدامیک برای عموم مناسب تر هستند. برای همین منظور به این تقسیم بندی ها توجه کنید :

الف- روش های حفظ کمّی:

در این نوع از حفظ، ملاک تعداد صفحات و آیات است. هرچه بیشتر؛ بهتر و مقبول تر. این نوع از حفظ قرآن که به آن « حفظ ترتیبی » گفته می شود، حداقل به سه شکل انجام می شود :

-از اول جزء ( مانند حفظ جزء ۳۰ )

-از اول قرآن کریم ( از سوره حمد و بقره تا ناس )

-از اول سوره ( مانند حفظ سوره یاسین )

تذکر مهم : همانطور که ملاحظه می شود حفظ ترتیبی به دلیل حجم بیشتر آیات و صفحات و سوره ها برای عموم چندان مناسب نیست. بلکه این روش برای معدود افرادی که زمینه ( استعداد و انگیزه ) حفظ قرآن کریم را دارا هستند، توصیه می شود.

(بیشتر…)


یافتن کلیدواژه‌ سوره‌ها و کمک به حفاظ

در داستان حضرت سلیمان(ع) آمده است که هنگامی که مورچه حس کرد، ممکن است تا خطری برای او و اطرافیانش نسبت به سپاهیان حضرت سلیمان(ع) پیش بیاید به اطرافیان خود دستور داد: «ادْخُلُوا مَسَاکِنَکُمْ» و از آنجایی که می‌دانیم قصص قرآنی مایه عبرت هستند، «لَقَدْ کَانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَهٌ لِأُولِی الْأَلْبَابِ»، باید از این داستان عبرت بگیریم و این ایام را در منزل بمانیم تا اینکه بتوانیم از پس این ویروس برآییم.

در این فرصت قصد دارم تا در ارتباط با تأثیر معنا و مفاهیم بر کیفیت حفظ قرآن، صحبت کنم. می‌دانیم که زمانی که قرار است متنی خوانده شود، اگر بتوانیم با آن متن ارتباط برقرار کنیم، قطعاً لذت برده و آن متن را بهتر یاد می‌گیریم.

(بیشتر…)


تأثیر فضای معنا و مفهوم آیات در حفظ راحت و ماندگارتر

قرآن کریم و معجزه پیامبر گرامی اسلام در قالب کتاب هست. وقتی که این کتاب از جانب یک حکیم باشد؛ همانطور که قرآن می‌فرماید: «الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَکِیمٍ عَلِیمٍ» و خود هم بر اساس «تِلْکَ آیاتُ الْکِتابِ الْحَکِیمِ» حکیم باشد، قطعاً در پی القای معانی و ارسال پیام برای مخاطب است. اما نکته‌ای که می‌خواهم عرض کنم این است که وقتی می‌خواهیم یک‌ کتاب با خصوصیات ذکر شده را حفظ کنیم، لازم است به این ابعاد هم توجه کنیم. اینکه به معانی آیات توجه کنیم فی نفسه دارای اهمیت و موضوعیت است، اما صحبت، توجه به معانی آیات برای حفظ کردن آن است. یکی از مواردی که در ذهن یک حافظ قرآن باقی می‌ماند فضا و ساختار معنایی آیات است. هر مقدار که برداشت یک‌ حافظ قرآن از آیاتی که حفظ می‌کند، صحیح و دقیق‌‌تر باشد، بیشتر به او کمک می‌کند.

ممکن است سوال شود که تا چه حد باید به مفاهیم آیات توجه کرد؟ این سوال درست و مهمی است. قرآن و مفاهیم آن پایان‌پذیر نیست و اگر‌ کسی بگوید من تا قرآن را کامل نفهمم حفظ نمی‌کنم به این‌ معناست که هیچ وقت نمی‌خواهد قرآن را حفظ کند؛ چرا که حضرت علی علیه السلام فرمودند: قرآن دریایی است که انتهای آن درک نمی‌شود. بنابر این این سوال پیش می‌آید که برای حفظ قرآن به چه مقدار از این دریای وسیع نیاز داریم؟ پاسخ این است که حداقل یک حافظ قرآن باید مفاهیم و معانی اولیه آیات قرآن را بداند و پیوستگی آیات پشت سر هم را بشناسد. شناخت این‌ موضوع به حفظ قرآن بسیار کمک‌ می‌کند. یعنی فقط الفاظ قرآن را حفظ نکنیم، بلکه آن فضایی که آیات در ذهن ما ترسیم می‌کند نیز به حافظه بسپاریم. این در مابقی محفوظات ما هم ساری و جاری است.

بنابر این حفظ قرآن با درک معانی آیات شیرین‌تر و ماندگارتر است و هم اینکه ما را به هدف انس با قرآن نزدیک‌تر‌ می‌کند. هدف ما از انس با قرآن، خواندن، فهم و عمل به قرآن است. این‌ مسیر مستقیمی است که خود قرآن و اهل بیت(ع) برای ما روشن کرده‌اند. خلاصه این که یک‌ حافظ قرآن حداقل به معانی اولیه و پیوستگی آیات توجه داشته باشد و یک صحنه و خاطره‌ای در ذهن خود از این آیات در ذهن بسازد.

 

محمدمهدی بحرالعلوم


چیستی، چرایی و چگونگی حفظ عمومی قرآن

طی سال‌های اخیر موضوع حفظ قرآن کریم در جامعه بیش از گذشته مطرح شده است. مشاهده برخی شتا‌بزدگی‌ها در تصمیم‌گیری‌ها در نتیجه بروز آسیب‌های تربیتی به ویژه در دوره‌های تحصیلی و دلزدگی‌ کودکان و نوجوانان از دین را منجر می‌شود. رضا نباتی، از مؤلفان کتب‌ درسی قرآن وزارت آموزش و پرورش در این راستا مقاله‌ای را به نگارش درآورده است. وی از تمامی کسانی که به تعلیم حفظ قرآن کریم مبادرت می‌ورزند، خواهش کرده است تا ضمن مطالعه این مقاله، در مطالب گفته شده عمیق‌تر و دقیق‌تر بیندیشند و با نقد این نوشتار به پرورش و اثر‌بخشی آن کمک کنند.

(بیشتر…)


خلاصه ای از روش حفظ اولیه قرآن

❇️ خلاصه ای از روش حفظ اولیه قرآن.

۱⃣ قرار دادن آیات مشخص در دستور کار حفظ روزانه (به عنوان مثال روزی نیم صفحه)
چنانچه برای فردی حفظ نصف صفحه در هر روز دشوار باشد پیشنهاد می شود با تعداد آیات کمتر آغاز کنند و پس از مدتی به تدریج آنرا افزایش دهند.

✅ ترجمه قرآن:
روشن است که حفظ آیات با آگاهی از ترجمه آن بسیار پایدار تر از زمانی است که هیچ آگاهی از معنی و مفهومش نداریم. بنابراین شایسته است پیش از اقدام به تکرار و حفظ آیات به ترجمه اش مراجعه کنیم تا از مفهوم آیه آگاهی یابیم.

۲⃣ تکرار هر آیه در حفظ اولیه به تعداد ۱۰ بار
دفعات تکرار بهتر است ۵ بار با نگاه کردن به آیات صورت پذیرد و ۵ بار دیگر از حفظ خوانده شود.
پیشنهاد می شود آیاتی که بیش از ۲ یا ۳ سطر هستند به ۲ یا چند بخش تقسیم شوند و با هر بخش مانند یک آیه رفتار شود چرا که ۱۰ بار خواندن آیات بلند به صورت یکجا قدری سخت و دشوار است.

۳⃣ توجه به تکرار محفوظات پیشین
اشتباه بزرگ بیشتر افراد این است که با گذر از مرحله حفظ اولیه گمان می کنند کار حفظ تمام است و انتظار دارند با همان تکرار های ده گانه آیات را در ژرفای ذهن و خاطر خود بسپارند، در حالی که چنین نیست.
در مرحله اولیه تکرار ده گانه آیات تنها به ذهن سپرده شده است.
✳️ پس از حفظ اولیه هر چند ساعت آیات را از حفظ خوانده و مرور کنید. بهتر است حفظ جدید هر روز تا آخر همان شب حداقل ۵ بار و حتی تا نزدیک ۱۰ بار مرور شود.
چنانچه این آیات تازه متولد شده در ذهن به طور مرتب در همان روز و روز های بعد، هفته های بعد و ماههای دیگر تکرار شود به مرحله حفظ خواهد رسید و در غیر این صورت به سرعت کم رنگ شده و فراموش می شود.
محفوظات جدید مانند نوزادی هستند که تازه به دنیا آمده و مراقبت زیادی لازم دارد.

☑️ انجام تمام مراحل حفظ، از جمله حفظ جدید و مرور باید با ترتیل انجام شود.

✔️ بر گرفته از کتاب مبانی کاربردی حفظ قرآن کریم اثر استاد مهدی حسنی.