صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن (۲) – رضا روانبخش

صوت و صداسازی در هنر تلاوت قرآن (۲)

*****

در ادامه سلسله مباحث جلوه‌های موسیقایی هنر تلاوت قرآن کریم به موضوع بسیار مهم صوت و صداسازی رسیدیم که در جلسه گذشته نیز مقدماتی در این زمینه ارائه شد. در این جلسه نیز مجدداً مفاهیمی از بحث صوت برای علاقه‌مندان بیان می‌شود و در ادامه نیز به بخش‌های مختلف این مبحث پرداخته خواهد شد.

صوت یا همان «voice» پدیده‌ای است که از ارتعاش یک جسم تولید می‌شود و در محیطی مادی مانند هوا یا آب منتشر شده و در نهایت به گوش ما می‌رسد. همین حرکت موجی که منجر به تولید صوت می‌شود، دارای پارامترهای متعددی است که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌شود.

اولین پارامتر مهمی که در باب صوت مطرح است، پارامتر بسامد یا فرکانس است. به تعداد نوسان یک جسم در یک واحد زمان فرکانس یا بسامد گفته می‌شود. در علم فیزیک نیز بسامد معادل تعداد نوسان تقسیم بر زمان بیان شده است.

هرچقدر فرکانس که واحد آن هرتز است، بالاتر باشد، صدا به اصطلاح موسیقایی زیرتر و هرچقدر نیز فرکانس پایین‌تر باشد، صدا بم‌تر خواهد شد. اصواتی را نیز که انسان قادر به شنیدن آن است، در بازه فرکانسی ۲۰ هرتز تا ۲۰ هزار هرتز است.

پارامتر دیگری که در این زمینه می‌توان در نظر گرفت، پارامتر طول موج است که به فاصله بین دو نقطه تکراری موج که به شکل یکسان هستند، گفته می‌شود. طول موج را می‌توان نمودی از فرکانس نیز دانست به این شکل که هر چقدر طول موج پایین‌تر باشد، فرکانس بالاتر می‌شود و هرچقدر طول موج بیشتر باشد، فرکانس پایین‌تر می‌آید.

پارامتر بعدی که برای صوت درنظر می‌گیریم، پارامتر دامنه است که به حداکثر مسافتی که جسم مرتعش از نقطه تعادل خود به طرفین طی می‌کند، گفته می‌شود. هرچقدر دامنه صوت بیشتر باشد، صوت با شدت زیاد و قوی‌تر و هرچقدر دامنه کمتر باشد، صوت ضعیف‌تر و آرام‌تر خواهد بود.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن


توضیحاتی در خصوص نبر (آکسان) – مهدی حسنی

توضیحاتی در خصوص نبر (آکسان) – مهدی حسنی


مرور، غذای حفظ – مهدی حسنی

مرور، غذای حفظ – مهدی حسنی


حروف جهر و همس – مهدی حسنی

حروف جهر و همس – مهدی حسنی


تسلط بر محفوظات – مهدی حسنی

تسلط بر محفوظات – مهدی حسنی


ارائه مثال‌هایی در شیوه ردیف‌خوانی – رضا روانبخش

ارائه مثال‌هایی در شیوه ردیف‌خوانی – رضا روانبخش

****

در جلسات گذشته ردیف‌هایی که عموماً از پیش تنظیم شده بودند را برای علاقه‌مندان ارائه دادیم. در این جلسات به اساتیدی نظیر مرحوم مصطفی اسماعیل، مرحوم عبدالباسط و مرحوم شحات محمد انور اشاره کردیم که در تلاوت خود به گونه‌ای عمل می‌کنند که تقریباً چینش الحان آن‌ها برای ارائه تلاوت و ردیف‌های قرآنی از پیش مشخص شده است.

همچنین، نوع دومی از ردیف‌خوانی را نیز طی جلسات گذشته خدمت عزیزان ارائه دادیم که بدون چارچوب بوده و از پیش تنظیم شده نیست. این نوع ردیف‌خوانی نیازمند علم موسیقایی زیادی است و قاریان باید به صورت کامل به مباحث ردیف‌خوانی واقف باشند تا بتواند ردیف‌های مختلف را برای تلاوت خود در نظر بگیرند. اساتیدی مانند مرحوم عبدالفتاح شعشاعی به این شکل تلاوت می‌کردند.

تلاوت با استفاده از این نوع ردیف‌خوانی محاسن فراوانی نیز دارد. قاری قرآن در این روش هر زمانی که احساس می‌کند صدای او بالا و یا احیانا پایین افتاده است، به راحتی می‌تواند گام موسیقایی تلاوت خود را به گام دیگر تبدیل کند.

همچنین، قاریان قرآن کریم با بهره‌گیری از این روش می‌توانند با توجه به مفاهیم کلامی و ساختار کلام آیات الهی کلام‌الله مجید، به نوعی به سمت معنامحوری در تلاوت خود حرکت کنند و معنامحوری در این نوع تلاوت بیشتر مشهود است. در این نوع ردیف‌خوانی، قاریان در هر لحظه از تلاوت خود می‌توانند با توجه به مفاهیم آیات و ساختار کلام به راحتی تغییر مقام و مدولاسیون انجام دهند.

در این سبک از ارائه تلاوت همچنین، یک قاری نیازی ندارد که مقام موسیقایی خود را از یک نت مشخص آغاز کند و آزاد است تا هر نتی را برای این کار انتخاب کند؛ چراکه می‌داند که اگر احیاناً صدای او در حین تلاوت بالا و یا پایین بیفتد، می‌تواند به راحتی تغییر حالت انجام داده و صدای خود را به خوبی تنظیم کند.

قاری قرآن در این روش از ارائه تلاوت می‎‌تواند با هر وسعت صوتی که دارد، ردیف‌ها را اجرا کند، به شرط اینکه دانش موسیقایی لازم در این رابطه را داشته باشد. قراء قرآن با استفاده از این روش، می‌توانند در حین تلاوت خود هر درجه‌ای از مقامات مختلف را به درجات مختلف مقام دیگر تبدیل کنند. این نوع ردیف‌خوانی به نوعی سخت‌ترین و موسیقایی‌ترین نوع تلاوت است که اگر بتوانیم آن را به خوبی بیاموزیم، دیگر هیچ‌گونه استرسی از لحاظ تنظیم صوت در حین تلاوت نخواهیم داشت.

 

منبع: خبرگزاری بین المللی قرآن