معنویت؛ ویژگی تلاوت شیخ عبدالباسط

“عبدالباسط محمد عبدالصمد”، یکی از مشهورترین قاریان عصر طلایی تلاوت است که بیش از دیگر قاریان بر احساسات و وجدان اقشار مختلف در سرتاسر جهان تأثیر گذارده است.

محمود‌السعدنی، وی را «صوتُ عموم‌المسلمین»، یا صدای تمامی مسلمانان جهان توصیف کرده است. او در وصف شیخ و در خطاب به دیگر قراء می‌گوید: «شیخ عبدالباسط عبدالصمد دارای صدایی زیبا و سرشتی پاک است؛ و چنانکه تو دارای سرشتی پاک اما صدایی غیر زیبا باشی، بهره‌ای در دنیای تلاوت کسب نخواهی کرد؛ و اگر صدایی زیبا، لیکن سرشتی از تمامی رنگ‌ها [و گرایش‌های غیرمعنوی] داشته باشی، صرفاً تا هنگامی که در سن  ۳۰ سالگی برسی، ثروتمند و مشهور خواهی شد و پس از آن، از یاد خواهی رفت؛ لیکن اگر صدای تو از جنس معدن [آمیخته به معنویت] شیخ عبدالباسط باشد، می‌توانی همانند آن‌دسته از بزرگان تاریخ کهن تلاوت که از زیباترین صدا و اسلوب برخوردار بوده‌اند، پای در مسیر تاریخ بگذاری” و نام خود را برای همیشه در آن ثبت کنی.»

برهمین اساس، شیخ عبدالباسط را می‌توان یکی از مشهورترین قاریان عبقری تاریخ فن تلاوت قلمداد کرد، که علاوه بر زیبایی صدا، نقش بارزی نیز در کسب معنویت و نورانیت قرآنی ایفاء کرده و به الگویی مناسب برای سایر قاریان بدل شده است.

بهره‌مندی از علوم قرآنی

او ضمن حفظ قرآن‌کریم، به فراگیری علوم قرائات مشغول شد، و این فعالیت را تا آموختن کامل قرائت‌های هفتگانه ادامه داد. بنابراین، می‌توان گفت با وجود آنکه جایگاه او در عرصه فن تلاوت، جایگاه جهانی است، لیکن وی صرفاً از معلومات رایج و معمول در زمینه علوم قرآنی بهره‌مند بود.

این موضوع، نشان می‌‌دهد که منزلت قرآنی، لزوماً در اثر کثرت دانش و مهارت‌های وابسته به قرائت کتاب خدا حاصل نمی‌شود؛ بلکه همان‌گونه که صاحب‌نظران نیز اذعان دارند، نورانیت حاصل از پایبندی به معارف قرآن‌کریم، عاملی است که در هر شرایط، قاری را تا منتهی‌درجه عزت و سربلندی در دنیای تلاوت ارتقاء می‌بخشد.

فعالیت‌ها و مناصب اداری

عبدالباسط عبدالصمد، نخستین قاری است که تصدی منصب «نقیبُ مُحفظی و قراء‌القرآن‌الکریم» در مصر را بر عهده گرفت. این مسئولیت، طی حکم رسمی از سوی رئیس‌جمهور وقت مصر به وی واگذار شد. او تا پایان عمر خویش، در این منصب به ادای وظیفه پرداخت.

ویژگی‌های فنی در صدا

به اعتقاد صاحب‌نظران، وی دارای زیباترین صدای شناخته شده در تاریخ کهن فن تلاوت است. جذابیت و تأثیر این صدا، اثرات آشکار و عظیمی در نشر قرآن‌کریم در میان مردم جهان داشته است. عبدالمنعم عبدالعظیم  در این زمینه می‌گوید: «صدای او، دل‌ها و قلوب بشر و اقصی‌نقاط عالم اسلامی را به لرزه درمی‌آورد.»

با وجود این ویژگی و نقطه قوت، برخی از افراد، صدای او را دارای حالتی از «صبیانیه»، یا نوعی ماهیت «کودکانه» می‌دانند. با این حال، خود وی معتقد بود که صدایش از «جوانی دائم» در قرائت قرآن برخوردار است.

طه عبدالوهاب، جوهره یا «خامه» صدای شیخ عبدالباسط را متمایل به طبقه «تِنور» می‌داند. این سطح که یکی از زیرترین طبقات صوتی نزد مردان است، اسلوب لحنی شیخ را از شرایطی بهره‌مند کرده است تا قاریان جوان، برای تقلید و آغاز فعالیت در عرصه فن‌‌ تلاوت، به آسانی قادر به استفاده از آن باشند.

نمر‌النیل نیز در مورد ارتفاع صدای شیخ می‌گوید: «مساحت صدای او، تا دو دیوان امتداد می‌یابد.» بنابراین، می‌توان گفت وی ۱۵ پرده صوتی را با سهولت در جوابات خویش نمایان می‌سازد.

علاوه بر این، طه عبدالوهاب معتقد است که شیخ، نخستین کسی است که به ابداع «تکنیک مهار صدا» و «جوابات» پرداخته است. او عقیده دارد که شیخ عبدالباسط با قراردادن دست‌ها در برابر منافذ بینی، بر این کار توفیق یافته است. نمر‌النیل نیز در همین باب می‌گوید: «این تکنیک، ویژی خاص عبدالباسط برای مهار این صدای سرکش است و بدین ترتیب، با دفع هوا از «حجاب حاجز» خود به تلاوت نمی‌پردازد؛ بلکه با تکیه کامل بر حنجره، آیات شریفه را قرائت می‌کند. همین ویژگی، رمز قوت، استقرار و صافی صدای او است.»

یکی دیگر از خصیصه‌های بارز صدای شیخ که ارتباط تنگاتنگی با ویژگی پیشین دارد بهره‌برداری او از تکنیک «دی‌می‌نُواندو» یا «دی‌کرشندو» و «جوابات» است. در این خصوص، هنگامی که صدای خود را در پرده‌های اوج، به درجات بالاتری هدایت می‌کند، جهت مهار و در اختیار گرفتن «شدت انطلاق صوت»، از قوت صدا می‌کاهد. این حالت، پیوند نزدیکی با کاهش «بلندی» صوت دارد، و تأثیر به سزایی در کنترل سرکشی صدا ایفا می‌کند.

ویژگی‌های فنی در اداء

برخی از نویسندگان معتقدند که شیخ عبدالباسط، صاحب اداء لحنی ویژه‌ای در تلاوت قرآن است که هیچ‌یک از قاریان پیشین یا معاصر از آن بهره‌مند نبوده‌اند. با این حال، چنان که شکری‌القاضی گفته است؛ او از شیخ محمود حسنین‌الکلحی، تأثیرات ادایی فراوانی دریافت کرد. با این توصیف، می‌توان گفت اسلوب لحنی عبدالباسط محمد عبدالصمد همانند سایر قاریان مصری ریشه در سبک مقرثان گذشته و الحان رایج در منطقه سکونتش دارد؛ لیکن وی ابداعات دیگری را بر آن افزوده و «طبع لحنی» ویژه‌ای را در قرائت خود پدید آورده که حاصلش ظهور چنین روش بدیع و نوینی در فن تلاوت است.

ویژگی اساسی این سبک، «متانت اداء» و سادگی در اجرای نغمات است. استاد کمال النجمی در تشریح یکی از ابعاد ادایی شیخ عبدالباسط می‌گوید: «وی در قرائتش دائماً در حال «تعریج» و تمایل به سوی مقام صبا است و به گونه‌ای تلاوت خود را با آن «تلوین» می‌کند که گویی اصلی‌ترین نغمه‌ای که وی در آن به قرائت می‌پردازد، همین است.»

بنابراین، اداء لحنی شیخ در سبک قرائتش را نمی‌توان اساسی‌ترین جنبه تأثیرگذار در روش تلاوت او دانست؛ بلکه رمز جاودانگی آن را باید در شیرینی صدا و عوامل دیگری که در بخش‌های پیش‌رو بررسی خواهند شد، جستجو کرد.

الترام به احکام تلاوت

التزام شیخ، به رعایت احکام تلاوت و پایبندی او به اصول تجوید که به شکل ویژه‌ای در آثار رخ می‌نمایاند اصلی‌ترین جنبه فنی پس از صوت وی به شمار می‌رود.

شیخ عبدالباسط را می‌توان نماد روشنی از تقیّد به «صحت در اداء مخارج»، «استیفای صفات حروف» و «رعایت احکام تجوید» قلمداد کرد. او خود در همین زمینه می‌‌گوید: «به راستی، قرآن موسیقی روح و نیازمند «تلوین نغمی» و البته محافظت و رعایت اصول صحیح قرائت و احکامش است.» بر این اساس، اسلوب وی و سایر روش‌های ادایی «تجوید محور» را می‌توان نزدیک به آداب ترسیم شده در دیدگاه‌های مرتبط با صحت قرائت قرآن تلقی کرد. زیرا اولویت و تقدم رعایت احکام تجوید بر«مهارت‌های لحنی»، یکی از ارکان «تلاوت شایسته» قرآن‌کریم است.

(بیشتر…)


استقبال بالاترین مقام یک کشور از قاری قرآن

مرحوم عبدالباسط محمد عبدالصمد از آن دسته قاریانی است که اثرات زیادی را در حوزه تلاوت قرآن از خود به‌ جا گذاشته و آثار زیبایی را نه‌تنها در زادگاهش مصر، بلکه در عراق و حرم ائمه اطهار(ع) به‌ یادگار گذاشته است. بسیاری از تلاوت‌های فاخر ایشان در سوریه و مسجد اموی انجام شده که برای مثال می‌توان به تلاوت سوره‌های مریم ــ تکویر معروف ایشان اشاره کرد که از شاهکارهای تلاوت وی بوده است.

(بیشتر…)


معرفی سبک استاد عبدالباسط محمد عبدالصمد

عبدالباسط

معرفی سبک استاد  عبدالباسط محمد عبدالصمد


توضیحاتی مختصر در خصوص نحوه بکارگیری مقام چهارگاه توسط استاد عبدالباسط

غلامرضا شاهمیوه

توضیحاتی مختصر در خصوص نحوه بکارگیری مقام چهارگاه توسط استاد عبدالباسط

استاد غلامرضا شاهمیوه


تحلیل و بررسی تلاوت سوره شمس استاد عبدالباسط محمد عبدالصمد

عبدالباسط

تحلیل تلاوت سوره شمس استاد عبدالباسط محمد عبدالصمد

تحلیل توسط استاد غلامرضا شاهمیوه


«عبدالباسط» در نمایش موسیقایی آیات قدرتمند عمل می‌کرد

در نشست واکاوی ابعاد فنی تلاوت‌های قرآن استاد «عبدالباسط محمد عبدالصمد» از قاریان ممتاز مصری، تأکید شد: «عبدالباسط» در نمایش موسیقایی آیات با طی مسیری متقن و بهره‌مند‌ از نغمات اصیل عرب قدرتمند عمل می‌کرد.

نشست تخصصی تحلیل تلاوت‌های قرآن «عبدالباسط محمد عبدالصمد»

به گزارش خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، در بخش‌های پیشین نشست واکاوی ابعاد فنی تلاوت‌های قرآن استاد «عبدالباسط محمد عبدالصمد» که با حضور «عباس سلیمی» و «سیدمحسن موسوی‌بلده» از پیشکسوتان قرآنی و «محمدرضا پورزرگری» قاری بین‌المللی قرآن کریم در ایکنا برگزار ‌شد، با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی این قاری قرآن، تأکید شد: تلاوت‌های «عبدالباسط» از هر گونه آسیب‌های قرائت قرآن به دور است.
در ادامه این نشست، تلاوت سوره مبارکه حشر با صدای این استاد قرآنی پخش شد، سپس سلیمی پیشکسوت قرآنی، خواستار شد تا نشستی ویژه، به منظور طرح آسیب‌هایی که امکان رخ دادن آن در قرائت قرآن وجود دارد ــ البته بدون نام بردن از قراء ــ برپا شود و ویژگی‌های قرائت شایسته کتاب خدا معرفی و علل اصلی جاودانگی و ماندگاری تلاوت‌های قرآن قاریانی، همانند عبدالباسط بررسی شود.

(بیشتر…)