تأملات قرآنی (۸) – دکتر عباس تقویان

“و یدع الانسان بالشر دعاءه بالخیر و کان الانسان عجولا” (اسراء آیه ۱۱)
خصوصیت شتابزدگی و عجول بودن که قرآن کریم آن را وصف برجسته انسان معرفی می کند در کنار محدودیت دید ، خطاهای محاسباتی ، ناتوانی در تشخیص مصالح و منافع واقعی ، جهل نسبت به آینده ، عافیت طلبیهای زودگذر ، تقابل نفس و عقل و بسیاری عوامل دیگر در نهاد پر تلاطم و ناآرام انسان از او موجودی ساخته است که در بیشتر مواقع خیر و شر واقعی خود را یا نمیشناسد یا تحت تاثیر عوامل روانشناختی پیچیده ای ، گرفتار سوء انتخاب می شود لذا خواسته یا ناخواسته راهی میرود یا چیزی طلب میکند که خیر و صلاحش در آن نیست به طوری که اگر باطن امور را میدید و آثار و تبعات واقعی آن را می دانست هرگز آن راه را نمی رفت و آن مطلوب را طلب نمی کرد ؛ همچون حلاوت گناه که به قول امیر المؤمنین لذتش میرود و رنج و پیامدهای جبران ناپذیر دنیوی و اخروی آن باقی میماند. گاهی هم عکس این اتفاق می افتد ؛ یعنی چیزی را که شر می پندارد اما در واقع خیر او در همان است صرفا به دلیل آنکه مطبوع طبعش نیست عجولانه پس میزند و زیر بار آن نمی رود چونان کودکی که داروی تلخ اما نافع و لازم برای درمان خود را پذیرا نیست. قرآن کریم می فرماید آدمی همانطور که خیر را طلب میکند از روی شتابزدگی و عدم تعقل ، شر را نیزطلب میکند! :” و یدع الانسان بالشر دعاءه بالخیر و کان الانسان عجولا. شبیه همین مضمون را در جای دیگر با ذکر یک مصداق عملی بیان میکند: کتب علیکم القتال و هو کره لکم و عسی ان تکرهوا شیئا و هوخیر لکم و عسی ان تحبوا شیئا و هو شر لکم والله یعلم و انتم لا تعلمون “( سوره بقره آیه ۲۱۶)
اگر در ” لیت” ها و ” لعل” های قرآن و حسرت و افسوسهای او تدبر کنیم یقینا دعاها و خواسته هایمان شکل و شمایل دیگری پیدا خواهد کرد!

 

دکتر عباس تقویان عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام


تأملات قرآنی (۶) – دکتر عباس تقویان

“وقضی ربک أن لا تعبدوا الا ایاه و بالوالدین احسانا إما یبلغن عندک الکبر احدهما او کلاهما فلا تقل لهما أف و لا تنهرهما و قل لهما قولا کریما”( اسراء ۲۳)
قرآن کریم برای پدر و مادر از این منظرکه علت ایجادی فرزندان هستند شأن خالقیت در نظر گرفته و شاید به همین دلیل است که خدای متعال پس از اشاره به حق خود( و قضی ربک ان لا تعبدوا الا ایاه) بلافاصله به حق والدین اشاره فرموده است ( و بالوالدین احسانا) تعبیرموجز و سرشار از بلاغت قرآن در سفارش فرزندان به والدین واجد نکات فراوانی است . اما یکی از تعابیر عجیب در این زمینه عبارت عندک در ” اما یبلغن عندک الکبر” است. نکته این است که آیه شریفه دوران سالمندی و از کار افتادگی پدر و مادر را با کلمه “عندک الکبر” بیان کرده و این می رساند که فرزندان باید در لحظه لحظه پیر شدن والدین خود حضوری همدلانه و مشفقانه و عاطفی و در عین حال عزتمنشانه و احترام آمیز( فلا تقل لهما اف و لا تنهرهما و قل لهما قولا کریما) داشته باشند. تدبر در همین یک راهکار حکیمانه قرآن و کاربست آن ، مشکلات عظیمی را که بر سر راه جامعه سالمندان وجود دارد و امروزه در جوامع غربی به تهدید و معضلی عاطفی و اقتصادی تبدیل شده به یک فرصت بی نظیر معنوی که آثار و برکات فراوان دنیوی و اخروی بر آن مترتب میشود بدل گردیده و از آسیبهای ویرانگر اجتماعی و فرهنگی آن جلوگیری خواهد کرد.

 

دکتر عباس تقویان عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام


تأملات قرآنی (۵) – دکتر عباس تقویان

نقبی به روشنایی(۵)
یا ایها الذین آمنوا لا تأکلوا الربا اضعافا مضاعفه واتقواالله لعلکم تفلحون( آل عمران ۱۳۰)
در بحث ربا باید توجه داشت که معیار تحقق ربا ، کالا بودن چیزی است که در اختیار گیرنده قرار میگیرد و اصل هم آن است که همان چیز برگردانده شود. مثلا شما یک من برنج با کیفیت مشخص برای مدتی به کسی قرض می دهید و او باید بعد از این مدت یک من برنج با همان کیفیت به شما برگرداند. همین مثال را درباره صکوک و طلا و نقره میتوان تصور کرد . در گذشه ها پول در قالب نقدین طلا و نقره دست به دست میشده و لذا قابل تصور بوده که قرض دهنده همان مقدار طلا یا نقره را مطالبه کند و چنانچه بیشتر مطالبه کند مرتکب ربا شده است. حال اگر قرض گیرنده بخواهد به جای خود کالا چیز دیگری بدهد قطعا باید این ما به ازاء ، چیزی باشد که عرفا بتوان با آن معادل همان کالا را تهیه کرد . لذا اگر مثلا به جای یک من برنج بخواهیم به طرف سکه نقره بدهیم باید ارزش عرفی این برنج را در زمان استیفاء در نظر بگیریم. پس اگر در زمان قبض ، این نوع برنج مثلا معادل یک گرم نقره بوده اما در زمان رد کالا ، معادل دوگرم نقره است باید دوگرم نقره داده شود و زیادت یک گرمی قطعا ربا نیست زیرا تغییر قیمت این کالا در بستر زمان طوری است که قرض دهنده دیگر نمیتواند با یک گرم نقره یک من برنج از همان نوع را تهیه کند .
با این حساب روشن است امروزه که پول یا سایر اوراق بهادار به عنوان جایگزین عرفی و اعتباری پشتوانه دار کالا وسیله قبض و اقباض قرار گرفته است باید متغیر زمان و نوسانات ارزشی معادل آن را در بستر زمان به حساب آورد . لذا اگر مثلا کسی پارسال ۱۰ ملیون قرض گرفته و یوم الاداء امسال است موظف است ارزش عرفی این پول را در رد آن لحاظ کند و زیادتی که بر آن عارض میشود ربا نیست. بله اگر همه چیز ثابت مانده بود ، در فرض مذکور گرفتن بیش از یک ملیون ربا است .
بر این اساس بانک یا هر نهاد مالی دیگری که تسهیلات در اختیار قرار میدهد باید صرفا در چارچوب نوسانات ارزش عرفی پول افزوده خود را محلسبه کند و اگر بیشتر بگیرد قطعا ربا است . با این توصیف عملکرد بانکهای ما قابل نقد است.بانکهایی که برای سپرده های مردم x تومان ارزش مازاد در نظر میگیرند و برای تسهیلات خود ۲xیا ۳x !!! و متعاقب آن است که شاهد رشد قارچ وار بانکها هستیم.حال پیدا کنید پرتقال فروش را

 

دکتر عباس تقویان عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام


تأملات قرآنی (۴) – دکتر عباس تقویان

قرآن کریم وجود اقدس پیامبر را اسوه حسنه معرفی میکند: “لقد کان لکم فی رسول الله أسوهحسنه “( احزاب ۲۱) . اسوه کسی را گویند که دیگران باید او را سرمشق خود قرار دهند و به او تأسی کنند به طوری که این پیروی به ایجاد یک شاکله و ملکه در درون جان آنان بینجامد و سبک زندگی او را تحت تاثیر خود قرار دهند ،تأسی در همه ابعاد و امور از جمله امور عبادی و تربیتی . در فراز پایانی صلوات شعبانیه میخوانیم ماه شعبان ماهی است که پیامبر روزهایش را روزه دار و شبهایش را مشغول عبادت یعنی “صائم باللیل” و “قائم بالنهار” بودند :الذی کان رسول الله یدأب فی صیامه و قیامه فی لیالیه و ایامه “. تعبیر “کان یدأب” از باب ورود فعل کان بر سر فعل مضارع دلالت بر پیوستگی و دوام عمل دارد یعنی دأب پیامبر و سیره مستمره ایشان این بود که نهایت جد و جهد را در ماه شعبان مینمودند. همواره این چنین بودند و خود را برای ورود به ماه رمضان و ضیافت الهی آماده میکردند . به دنبال این فراز خدا را می خوانیم که : “اللهم فاعنا علی الاستنان بسنته فیه … واجعلنی له متبعا “یعنی خدایا به ما توفیق پیروی از این سنت سنیه را عطا فرما . در این ماه شعبان به خصوص در دهه پایانی آن به تاسی از پیامبر رحمت خود را مهیای شهر الله کنیم ؛ به ویژه ماه رمضان امسال که بیش از هر زمان دیگری خود را نیازمند به تضرع و توسل به ذات ربوبی برای نجات از مهالک از جمله مهلکه همه گیری ویروس منحوس و همه ویروسهای جسمی و روحی دیگر که در کمینمان هستند میبینیم.

 

دکتر عباس تقویان عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام