راهکارهای آموزش مؤثر در جلسات قرآن (بخش ۲)

? راهکارهای آموزش مؤثر در جلسات قرآن (بخش ۲)
✅ موضوع: جو کلاس و جلسه
❄️ تحقیق و تالیف: محمدکاکاوند

بر اساس مطالعات، تحقیقات میدانی و پژوهش های صورت گرفته توسط دانشمندان حوزه روانشناسی و تدریس، یکی دیگر از موارد مهمی که نقش بسزایی در جریان رشد و یادگیری متعلمین دارد، مسئله جو کلاس است. جو کلاس به معنی وسیع کلمه یعنی حالت یا محیطی که از طریق قواعد و مقررات وضع شده توسط معلم، مدرسه و …، نحوه تعامل معلم با متعلمین و شیوه تنظیم محیط فیزیکی کلاس درس در آن ایجاد می شود. جو کلاس یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین عوامل در پیشرفت دانش آموزان است. بر اساس مطالعات و تحقیقات متعدد صورت گرفته در خصوص جو کلاس، بین جو گرم، صمیمی و حمایتی کلاس درس و مشارکت متعلمین در درس و حتی ارزش های مختلف دینی، اجتماعی و … رابطه مستقیم پیدا شده است. ایجاد جو مثبت و ایجاد فضای امنیت روانی مثبت و مبتنی بر پیشرفت در کلاس از جمله ویژگی های یک معلم بسیار خوب شناخته شده است. این موضوع یکی از مواردی است که در جلسات قرآن کریم گاها از آن غفلت می شود و یا کمتر به آن توجه می شود. ضروری است تا با نگاه ویژه و توجه بیشتر نسبت به این موضوع مهم، برنامه ریزی های رفتاری و آموزشی مربوطه صورت پذیرد.
بسیار دیده می شود که جلسات قرآنی دارای جو و فضایی مخرب و مایوس کننده هستند که این نشان از ضعف عمیق در مدیریت جلسه و هدف گذاری آموزشی آن می باشد. بسیاری از جلسات قرآنی نیز با افراط در این موضوع موجبات مشکلات مختلف رفتاری و آموزشی برای متعلمین خود شده اند که این نیز نشان از عدم هدف گذاری آموزشی صحیح می باشد. ایجاد فضای آموزشی همراه با تشویق، ایجاد جذابیت، توجه به اعتماد به نفس و توجه به عزت و شان افراد و همچنین احترام به افراد از جمله مواردی است که لازم است در جلسات قرآنی ما تقویت شده و عنایت بیشتری به آن گردد‌.

در این خصوص مطالب مختلف و متنوعی وجود دارد که ان شاءالله به مرور خدمت عزیزان تقدیم خواهم کرد‌.


راهکارهای آموزش مؤثر در جلسات قرآن (بخش ۱)

از جمله موارد مهمی که موجب ایجاد فصای تعاملی در یک جلسه قرآنی می شود، توجه به مسئله پرسشگری است. چیزی که در جلسات قرآن کمتر میبینیم. پرسشگری از مهمترین ابزارهای تدریس موفق و موثر است. باید تلاش کرد تا بخش زیادی از تدریس و ارائه مطالب با طرح پرسش از سوی معلم و متعلم تنظیم و اجرا گردد. دو نوع پرسش رایج در میان معلمین وجود دارد:

❔ سوال باز – آن است که پاسخش محدود به یک موضوع یا یک چیز نمی شود. مثلا روش های زندگی موفق چیست؟ پاسخ: از منظرهای مختلف قابل بررسی است.

❔ سوال بسته – آن است که پاسخش محدود به یک موضوع یا یک چیز شود. مثلا پایتخت ایران کجاست؟ پاسخ: تهران

✅ معلم باید در تدریس خود از هر دو مدل سوال استفاده کند و حجم بیشتر سوالات تدریسش در این حیطه به سوالات باز اختصاص یابد.

❔ چرا سوال باز؟
زیرا باعث ایجاد چالش شناختی، تفکر و تحقیق در متعلم می گردد و به این طریق فکر متعلم رشد خواهد کرد.

✅ نتیجه اینکه با طرح سوالات باز، روحیه پرسشگری را در متعلم خود ایجاد کنیم. ایجاد روحیه پرسشگری در افراد موجب فعال شدن جلسه شده و جلسه را از حالت یکنواختی دوز خواهد کرد.

 

? موفق باشید – محمدکاکاوند


احترام به تفکر مخاطب به‌جای نفرین دانش

  • گاهی شما عاشق موضوعی هستید ولی این موضوع در نگاه مخاطب شما بی‌فایده و مزخرف است!
  • گاهی در نگاه شما مطلبی بسیار ساده است ولی در نگاه مخاطب بسیار سخت است!

به این حالت‌ها نفرین دانش می‌گویند.

نفرین دانش زمانی به وجود می‌آید که برداشت شما از موضوع با برداشت مخاطب شما از موضوع اختلاف فاحشی دارد.

این اختلاف‌نظر در شروع هر مطلبی طبیعی است مهم این است که مدرس از این اختلاف‌نظر آگاه باشد. نفرین دانش یعنی اینکه مدرس این اختلاف‌نظر عمیق را درک نمی‌کند.

چگونه باید از نفرین دانش خلاص شویم؟

کافی است خودمان را جای مخاطب بگذاریم و سؤال‌های زیر را از خودمان بپرسیم:

  • این مطلب نیاز به چه پیش‌نیازهایی دارد؟
  • آیا مخاطب من آماده این مبحث هست؟
  • گفتن این مطلب چقدر ضروری است؟

بعدازاینکه پاسخ‌هایی مناسب برای این سؤالات پیدا کردیم می‌توانیم تدریس خودمان را شروع کنیم. معمولاً اساتیدی که معلومات بالا دارند دچار این مشکل می‌شوند پیشنهاد می‌کنم مقاله شش اشتباه که مدرسان با معلومات بالا انجام می‌دهند را مطالعه کنید.

در روش تدریس  احترام به تفکر مخاطب به‌جای نفرین دانش؛ شما باید با عینک مخاطب به دنیا نگاه کنیم. 

اگر روش تدریس ما سازنده گرایی باشد کمتر دچار نفرین دانش می شویم.

محمد حافظی نژاد


استبداد دقت چیست؟

بگذارید قصه بگویم:

مدرس وارد کلاس می‌شود و یک مطلب را به‌صورت بسیار علمی و دقیق توضیح می‌دهد. کلاس کاملاً ساکت است. مدرس تصور می‌کند که این سکوت نشانه رضایت است و با شجاعت از مخاطبین می‌پرسد:

سؤالی دارید؟

باکمال تعجب می‌بیند بهترین شاگردش سؤالی بسیار بدیهی و ساده می‌پرسد، انگار هیچ‌چیز متوجه نشده است. دوباره به همان روشِ دقیق و خشک تدریس می‌کند این بار در کلاس همهمه می‌شود، انگار همه خسته شده‌اند. استاد بعد از یک ساعت تدریس واقعاً خسته شده، صدایش گرفته و فقط سعی می‌کند کلاس را آرام کند.

استاد می‌گوید: ببینید می‌دانم این مبحث سخت است اما چاره‌ای نیست!

مشکل اینجاست که تمام جلسات این استاد به همین شکل شروع می‌شود و به پایان می‌رسد.

اشکال از کجاست؟

اشکال از استبدادِ دقت است!

استبداد دقت چیست؟

استبداد دقت زمانی به وجود می‌آید که یک مدرس می‌خواهد یک موضوع علمی را با تمام جزئیات علمی و غیرضروری آموزش دهد.

مدرس هنرمند باید بتواند مسائل علمی را ساده کند، جزییات را حذف نماید و مباحث سخت علمی را به‌صورت قصه دربیاورد، باید بتواند شخصیت‌سازی کند و به عبارتی تدریس با قصه را بلد باشد.

نشانه های استبداد دقت چیست؟

  • استفاده از کلمات سخت به جای کلمات ساده:

از صحبت کردن صمیمی و ساده نترسید اگر مطلب را خوب منتقل کنید شمارا به‌عنوان یک استاد خوب می‌شناسند و نمی‌گویند شما بی‌سواد هستید. برخی تمایل دارند از واژه های لاتین در حالی که معادل فارسی ساده و روان وجود دارد استفاده کنند. (البته در برخی محیط های تخصصی این کار پذیرفته است)

  • استفاده از مترادف های خسته کننده:

مثال نادرست: تفاهم، مرافقت و سازگاری باعث پیشرفت کلاس می‌شود. مثال درست: تفاهم باعث پیشرفت کلاس می شود.

  • مانع شدن از خنده‌های طبیعی در کلاس:

سه چیز باعث تمایز یک استاد می شود: توانایی علمی، اخلاق، طنز

 

محمد حافظی نژاد


نکاتی برای رشد محیط آموزشی جلسات قرآنی (10)

? نکاتی برای رشد محیط آموزشی جلسات قرآنی
? (عوامل موثر در دستیابی به شناخت) – ۱۰

?????
✍️ پیرو نگارش مقاله ای تحت عنوان عوامل و مولفات شناخت، نکات لازم و مرتبط با موضوع مذکور خدمت علاقمندان ارسال می گردد.
?????

? یکی از فعالیت های آموزشی ای که در کلاس های آموزشی آکادمیک و جلسات قرآنی دیده نمی شود و یا کمتر دیده می شود، انجام فعالیت هایی برای فکرکردن است. در بسیاری از محیط های آموزشی که به صورت هدفمند و بر اساس اصول برنامه ریزی آموزشی اداره نمی شوند، قریب به اتفاق افراد در مسیر فکرکردن به موضوع آموزشی کلاس قرار نمی گیرند. بدون شک گفتگو کردن، بحث کردن، ارائه نظر و طرح سوال در کلاس، منجر به قرار گرفتن متعلمین در مسیر فکرکردن به موضوع آموزشی می گردد. در کمتر جلسه یا کلاس آموزشی ترتیبی داده می شود تا افراد با توجه به موضوع آموزشی کلاس به فعالیت فکری بپردازند. برای مثال وقتی یک موضوع تخصصی تدریس می شود از متعلمین خواسته شود تا در خصوص آن موضوع صحبت کنند و تلاش کنند تا موضوع جدید آموزشی را با اتکاء به قوه فکر اجرا نمایند. برای مثال معلم، مدل خاصی از اجرای یک نغمه را آموزش داده و خود اجرا نموده است. اجرای این حالت خاص برای متعلمین کاری جدید و نو محسوب می شود و بسیاری از ایشان چنین فرم و مدلی را تاکنون اجرا ننموده اند. پس از تدریس این موضوع، متعلمین با اتکاء به قوه فکر خود تلاش می کنند تا موضوع مورد نظر را اجرا نمایند. در این فرایند آموزشی، معلم، متعلمین خود را در مسیر فکر کردن و یادگیری همراه با فعالیت قرار داده است. این موضوع را نیز همراه به یاد داشته باشیم که بهترین روش یادگیری، یادگیری همراه با فعالیت است.

✅✅✅✅ ادامه دارد …
✅✅✅ محمد کاکاوند


نکاتی برای رشد محیط آموزشی جلسات قرآنی (9)

? نکاتی برای رشد محیط آموزشی جلسات قرآنی
? (عوامل موثر در دستیابی به شناخت) – ۹

?????
✍️ پیرو نگارش مقاله ای تحت عنوان عوامل و مولفات شناخت، نکات لازم و مرتبط با موضوع مذکور خدمت علاقمندان ارسال می گردد.
?????

? در بعضی از کلاسها یا جلسات قرآنی که با طرح موضوعات و اهداف تخصصی و … برگزار می شود، همواره سخن از روش های آموزش خاص می شود. واقعیت این است که بسیاری از این روش های به اصطلاح خاص، هیچ خروجی مشخصی نداشته، از بنا اشتباه بوده و دارای محتوای مشخصی نیز نیست. اما با بررسی و دقت نظر در کیفیت اجرای این روش ها می توان این روش ها را تحت عنوان روش آموزش دقیق تعبیر کرد. عنوانی که اگر به درستی اجرا شود منتج به نتایج بسیار مطلوب شده و رشد افراد را در پی خواهد داشت. در واقع آموزش دقیق متکی بر دانسته های افراد است و در صورتی که به درستی اجرا شود موجب ایجاد شناخت و فهم در افراد می گردد. روش آموزش دقیق یکی از روش های مهم در یادگیری است که متشکل از اصول و ضوابطی می باشد که ما در این بخش به این ضوابط اشاره خواهیم نمود.
? مهمترین اصل روش آموزش یادگیری دقیق، ارزیابی دائمی یادگیری معلم از متعلمین خویش است.

? برای اینکه متعلمین بر حسب علایق و توانایی های خود کارهای آموزشی را انجام دهند لازم به چند مورد زیر دقت شود:

? از عملکرد متعلمین باید انتظارات دست یافتنی و صحیح داشت.
? اینکه بدانیم متعلم چیزی را یاد می گیرد یا خیر؟
? اینکه بدانیم متعلم با سرعت کافی یاد میگیرد یا خیر؟

? برای اینکه بدانیم چه باید کرد که متعلم زودتر یاد بگیرد، بهتر است موارد زیر اجرا گردد:

1⃣ هدف های ضروری و اهداف یادگیری که دلالت بر میزان تسلط متعلمین بر موضوع دارد کاملا مشخص باشد. یعنی در بدو شروع کار، اهداف مهمی که لازم است افراد به آن دست یابند مشخص باشد. عدم ارائه این اهداف نوعی حالت بی برنامگی و سردرگمی را در متعلمین ایجاد خواهد کرد.

2⃣ به طور مرتب باید عملکرد متعلمین ثبت و بررسی شود. برای اینکار باید عملکرد متعلمین به طور منظم وارسی شود. وارسی به این معنی که نحوه و کیفیت عملکرد افراد مورد دقت قرار گیرد ولی در مورد آن قضاوت نمی شود و اینکار بر عکس آزمون و آزمودن است. در جلسه ای که تعلیم مطالب بدون بازخورد ادامه پیدا کند، موجب می شود که کیفیت عملکرد افراد مورد دقت قرار نگیرد و افراد نسبت به پیشرفت خود کاهلی و کم کاری کنند.

3⃣ برای عملکرد بهتر و سریعتر متعلمین، تمهیدات و مواردی که منجر به یادگیری سریعتر می شود را یادداشت و بعدا فراهم کند. مثلا تهیه وسایل کمک آموزشی و …

4⃣ معلم به طور منظم روش کار خود را باید بررسی کند و تغییراتی که لازم است را در شیوه آموزشی خود اتخاذ کند و نسبت به آن حساس باشد.

✅✅✅✅ ادامه دارد …
✅✅✅ محمد کاکاوند