«ترتیل» ضابطه است نه روش

حجت‌الاسلام رضا محمدی‌پرچوی، پژوهشگر و نویسنده در حوزه ترتیل در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) به ارائه تحلیلی جامع از تعریف ترتیل و ترتیل‌های خلیجی و … پرداخت و در ابتدا بیان کرد: ترتیل یک روش خاص در قرائت قرآن نیست، بلکه یک ملاک است و مبانی و ضوابطی است که به همه انواع روش‌های قرائت قرآن حاکم است.

ترتیل؛ ضابطه‌ای با دو ویژگی برجسته
وی در ادامه افزود: «ترتیل» دارای دو ویژگی برجسته است، اول اینکه در این مبنا باید قرآن به صورت پیاپی و منظم خوانده شود، روایتی که منسوب به امام علی(ع) است که حضرت می‌فرماید «الترتیل اداء الحروف و حفظ الوقوف» نیز به همین نکته اشاره دارد، در نتیجه اولین رکن در ترتیل بحث شمرده‌خوانی است.
مولف کتاب‌ «تحلیل و آموزش قرائت ترتیل به روش استادان حصری، منشاوی، محمد جبریل و پرهیزکار» تصریح کرد: حدیث دیگری داریم که امام علی(ع) می‌‌فرماید: «بَيِّنْهُ تِبْيَاناً وَ لَا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعْرِ وَ لَا تَنْثُرْهُ نَثْرَ الرَّمْلِ وَ لَكِنْ أَفْزِعُوا قُلُوبَكُمُ الْقَاسِيَةَ وَ لَا يَكُنْ هَمُّ أَحَدِكُمْ آخِرَ السُّورَةِ»، این روایت نیز اشاره دارد که ترتیل یک ضابطه است و یک نوع قرائت خاص نیست و اولین شرط آن بحث منظم خواندن است، یعنی نه اینقدر کُند باشد که شکل نوحه و مداحی بگیرد و نه اینقدر تُند باشد که به صورت شعر باشد و مانند سنگ‌ریزه‌ها پراکنده نشود.
پرچوی در ادامه بیان کرد: رکن دوم ترتیل معنا‌محوری است در سوره مبارکه قیامت فرمود: «فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ» که منظور ادا کردن حق تلاوت است، مرحوم آیت الله دستغیب در کتاب قلب سلیم دارد که معنامحوری دو حالت دارد، اول اینکه قاری «خوفا لامر الله» بخواند که اگر اینطور باشد باید قاری پایان هر فراز توقف کند و در آیات تأمل داشته باشد، دومین حالت اینکه باید رجاءاً قرآن را تلاوت کند و این حالت یعنی قاری کسی است که آشنای به قوانین و احکام قرائت قرآن است و در جایگاه خطاب به مردم قرار دارد.

(بیشتر…)


ترتیل‌های کلاسیک مورد پسند عامه مردم است

صالح اطهری‌فرد، داور و قاری بین‌المللی قرآن کریم در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، در خصوص ویژگی‌های تلاوت ترتیل، بیان کرد: رقابت در زمینه تلاوت ترتیل از ابتدای رقابت در حوزه تلاوت تحقیق وجود نداشته است و تلاوت تحقیق سابقه قدیمی‌تری نسبت به ترتیل دارد که همین امر موجب شده است به این نوع تلاوت آنگونه که باید توجه نشود.
اصالت در تلاوت ترتیل است
وی با بیان اینکه مسابقات ترتیل‌خوانی از مسابقات قرائت تحقیق، نوپاتر است، عنوان کرد: در مسابقات قرآن، شرکت‌کنندگان رشته تحقیق بسیار بیشتر از رشته تلاوت ترتیل هستند و متسابقان رشته ترتیل عمدتا نگاه تخصصی نسبت به این رشته ندارند، ولی در بسیاری از کشورها به خصوص در کشورهای عربی مانند کویت، مصر و … اصالت را در تلاوت ترتیل می‌دانند و به طور کلی در زمینه تلاوت تحقیق فعالیت نمی‌کنند.
تریبونی برای تلاوت ترتیل در ایران وجود ندارد
اطهری‌فرد علت عقب‌ماندگی در زمینه تلاوت ترتیل را نبود تریبونی در کشور دانست و عنوان کرد: در مصر قاریان راتب در هر سه نوبت نماز، تلاوت ترتیل را به صورت زنده اجرا می‌کنند و برای اینکه تلاوت خوبی از خود ارائه دهند، حقوق دریافت می‌کنند که این موضوع به منظور پیشرفت در زمینه تلاوت ترتیل باید در ایران هم فرهنگ‌سازی شود.
این مدرس قرآن کریم با بیان اینکه مسابقات به تنهایی فرصت کافی برای حضور همه علاقه‌مندان در زمینه تلاوت ترتیل نیست، ابراز کرد: در سطح کشور و در مسابقات بین المللی امکانات نسبی وجود دارد و به طور کلی ما باید فضاهایی را برای ارائه تلاوت‌های خود غیر از مسابقات ایجاد کنیم و قاریان باید در مساجد تلاوت داشته باشند.
وی با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر مرتلان خوبی به جمع قاریان سرشناس کشور پیوسته‌اند، عنوان کرد: متسابقانی که در رشته‌های قرائت تحقیق و ترتیل رتبه کسب می‌کنند، باید تلاوتشان ضبط و در مجامع مختلف از این تلاوت‌ها استفاده شود اما متأسفانه این مسئله نیز مورد غفلت قرار گرفته است.
تلاوت ترتیل؛ متناسب برای القای معانی
این قاری بین‌المللی قرآن با بیان اینکه تلاوت ترتیل برای القای معانی استفاده می‌شود، اظهار کرد: تلاوت تحقیق، نیازمند استعدادهای ویژه صوتی در صدا، هوش موسیقایی و … است و شاید هیچ‌گاه نشود با تلاوت تحقیق، تلاوت ترتیل را آموخت اما تلاوت ترتیل در عین زیبایی تا حدودی دست یافتنی و برای مردم جامعه نیز مورد پسند است.
اطهری‌فرد با اشاره به اینکه در تلاوت ترتیل، ویژگی‌های لحنی و موسیقایی کمتر است و به همین منظور القای معنی و دکلمه کردن معنا بسیار دست‌یافتنی‌تر است، افزود: قاری که تحقیق می‌خواند در لحن مقامی خود، گاهی اوقات مهارت‌های خاصی به کار می‌برد که موجب می‌شود از تلاوت معنامحور دور شود ولی در تلاوت ترتیل به واسطه اینکه دکلمه آیات واضح‌تر و ویژگی‌های لحن مقامی در این نوع تلاوت کمتر است برای القای معانی نیز متناسب‌تر خواهد بود.
این داور لحن در خصوص طرح «تلاوت نور» بیان کرد: در چند سال گذشته تلاوت‌هایی تحت عنوان «نور» در مساجد مختلف کشور برگزار شد که در این طرح مشاهده شد که تلاوت ترتیل فرصت کمتری از افراد می‌‌گیرد و متقابلا استقبال مردم نسبت به آن نیز بیشتر است از همین رو به نظر می‌رسد این تلاوت جایگاه خود را در مساجد پیدا کرده است.
وی ادامه داد: بعضی از افراد خصوصا افراد مسن، دید تخصصی نسبت به تلاوت تحقیق ندارند و گاهی اوقات از شنیدن صداها در فرکانس بالا در تلاوت تحقیق آزرده می‌شوند، این حالت در ترتیل بسیار لطیف‌تر است و عموم مردم بهتر می‌توانند این فرکانس‌ها را بپذیرند، افرادی که می خواهند به صورت تخصصی ترتیل را دنبال کنند باید ترتیل‌های اساتید مصری را در نظر داشته باشند.
استقبال از ترتیل‌های خلیجی
این مدرس قرآن کریم با بیان اینکه در چند سال اخیر، غیر از ترتیل‌های کلاسیک که جنبه تخصصی دارد ترتیل‌های عامه پسند در دنیای تلاوت پدید آمده است، تأکید کرد: به عنوان مثال ترتیل‌های خلیجی از لحاظ وقف، ابتدا و صوت ضعیف‌تر از ترتیل‌هایی است که در تلاوت‌های استاد منشادی و اساتید مصری دیده می‌شود اما استقبال مردم متناسب با آهنگین بودن این صدا و لطیف‌تر بودنش بیشتر است.


قاریان ایرانی با زبان قرآن آشنا نیستند/ ترتیل‌های خلیجی چرا که نه

در میان شیوه‌های سه‌گانه قرائت قرآن کریم، ترتیل جایگاه ویژه‌ای دارد به خصوص اگر به سال‌های اخیر و رواج اینگونه از قرائت قرآن بین مردم بنگریم این مدعا تأیید می‌شود.
یقینا رسانه با پخش‌ ترتیل‌ به ویژه در ماه مبارک رمضان و به صورت زنده نقش مؤثری در ترغیب مردم به این شیوه از قرائت قرآن بوده است، حال که ترتیل تا این حد گسترش یافته سؤالاتی مطرح می‌شود که اصلا تعریف دقیق این اصطلاح چیست؟ یک ترتیل استاندارد چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟ برای بالندگی بیشتر ترتیل چه راه‌کارهایی وجود دارد؟ و سؤالات دیگری از این دست که با آنها مواجه می‌شویم.
بر همین اساس و به منظور کنکاش بیشتر پیرامون این موضوع مهم و برای یافتن پاسخ سؤالات در این زمینه به محمود لطفی‌نیا قاری و مدرس پیشکسوت قرآن گفت‌‌وگویی داشتیم که در پی می‌آید؛

(بیشتر…)


از قرائت تحقیق صوفیانه تا تلاوت قرآن نبوی

مهدی دغاغله، مدرس و داور مسابقات به ارائه تعریفی از ترتیل پرداخت و بیان کرد: هر واژه‌ای را می‌توان از دو بُعد لغوی و اصطلاحی تعریف کرد، کلمه ترتیل در قرآن و در آیه 4 سوره مزمل «رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا» با آنچه که بین مردم رواج پیدا کرده کاملا متفاوت است.
وی در ادامه افزود: آنچه که در کتب تفسیر در مورد معنای ترتیل ذیل این آیه گفته‌اند بدین صورت است که ترتیل را شفافیت در اداء و حسن اجرا معرفی نموده‌اند که البته خود این تعریف نیز برگرفته از کلام امام علی(ع) است که فرمود: «الترتیل هو الایضاح»، لذا ترتیل به معنای شفافیت و تلاوت همراه با وضوح است.
دغاغله تصریح کرد: علاوه بر این، شفافیت و وضوح در تلاوت باید با رعایت دقیق حسن اداء حروف و وقف و ابتدا باشد، البته برخی‌ها هم قید تأمل، تأنی و تدبر را اضافه کرده‌اند به این معنا که ترتیل خوب فقط خوب خواندن نیست، بلکه باید به معانی نیز توجه شود.
وی بیان کرد: اما اصطلاحی که بین مردم از ترتیل مرسوم شده، مؤلفه‌های دیگری دارد که سرعت، مهم‌ترین فاکتور در تعریف آن محسوب می‌شود، در واقع با توجه به ساعت، اگر یک جزء در مدت زمان یک ساعت تلاوت شود یعنی سرعت و شیوه این تلاوت طوری بوده که اصطلاحا به آن ترتیل می‌گویند.
این مدرس قرآن اشاره‌ای به سبک تلاوت تحقیق نیز داشت و در این زمینه تصریح کرد: تلاوت قرآن به شیوه تحقیق، نهایتا از حدود 700 سال قبل شروع شده و در واقع شیوه تلاوت ترتیل در مقایسه با آن از اصالت بیشتری برخوردار است، این که تصور شود پیامبر(ص) و اصحاب ایشان قرآن را به شیوه‌ شحات یا مصطفی اسماعیل و … تلاوت می‌کردند، بسیار بعید است.
دغاغله گفت: تلاوت قرآن به سبک تحقیق و با این حالت موسیقایی و این غلظت و کشش در عصر فاطمی در مصر نشأت گرفته که همزمان با یک سری اذکار و ابتهالات و گرایش‌های صوفیانه نیز همراه شد و به این شکل درآمد، اما تلاوت قرآن به سبک ترتیل سابقه‌‌ و اصالتی بیش از این دارد و صحابه پیامبر(ص) نیز به این شیوه تلاوت می‌کردند.

(بیشتر…)


تلاوت معنامحور تنها برعهده قاری نیست

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، برنامه تولیدی «فرهنگ تلاوت» رادیو قرآن، شب گذشته، 18 اسفندماه با اجرای محمدرضایی با حضور علی‌اکبر حنیفی، استاد و پیشکسوت قرآنی با موضوع «تلاوت معنامحور» با الهام از سخنان مقام معظم رهبری در طلیعه ماه مبارک رمضان امسال در دیدار با قرآنیان به روی آنتن رفت.
حنیفی با اشاره به این موضوع عنوان کرد: در آن جلسه که مقام معظم رهبری بر این امر تأکید کرد‌ه‌اند، حضور داشتم و به همراه سایر اساتید و قراء و حفاظ از مطالب ارزنده و بیانات علمی و تخصصی ایشان استفاده کردم.

(بیشتر…)


مبتهلان جوان، تمام وقت خود را صرف متن نکنند

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا)، بخش سوم گفت‌وگو با سیدکریم موسوی، مبتهل بین‌المللی کشورمان را در ادامه می‌خوانید؛ بخش دوم این گفت‌وگو درباره هنر «ابتهال» با عنوان «چرا نباید از دعا برای ابتهال استفاده کرد؟/ ساختار ادعیه‌ها ابتهالی نیست» در روزهای گذشته در ایکنا منتشر شده است.
با توجه به اینکه شما در استودیو نیز ضبط ابتهال داشته‌اید،‌ تفاوت آن با ابتهال مجلسی در چیست؟ الان بنده و بسیاری از دوستان در ابتهال‌ها، آمیزه‌ای را براساس سلیقه و گوش مردم به کار می‌بریم. شنونده‌ها و مستمعین ما و گوش‌ها و ذوق‌ها در جامعه پر از امکانات و ظرفیت‌های امروزی چه در فضای مجازی و چه در فضای زنده و چه فضاهای رسانه‌ای هستند و به قدر بسیار زیادی می‌توانند به ما خط بدهند و اعلام نیاز کنند. در واقع برخی از مبتهلین، وارد وادی‌هایی می‌شوند که آن را مردم برای آنها ترسیم کرده‌اند.

(بیشتر…)