دوشنبه, ۳۱ خرداد , ۱۴۰۰ - الإثنين 12 ذو القعدة 1442 - Monday, 21 June , 2021

مقاله مراتب لحنی در تلاوت قرآن کریم

همانطور که در بحث تجوید، مراتب قرائت قرآن مطرح شده است، در بحث لحن نیز مراتبی وجود دارد که شناخت آنها برای قاریان عزیز بسیار مهم است و بسیار توصیه می شود. شناخت و به قول معروف شناسایی جایگاه لحنی خود در تلاوت، به ما بسیار کمک می کند تا بتوانیم نقاط ضعف خود را شناخته و در راه بر طرف کردن آنها باشیم. همانطور که قبلاً عرض شد، لحن به معنی همه عناصر تلاوت که مبتنی بر جنبه های موسیقایی باشد تعریف شد. در واقع تعریف دقیق لحن همین است. ابعاد موسیقایی تلاوت بر همه جنبه ها و عناصر تلاوت تأثیز مستقیم دارد. لذا اگر کوچکترین مسئله دچار ضعف شود، ابتدا بر ابعاد موسیقایی تلاوت تأثیر می گذارد. لذا می گوییم، تلاوتی لحنی است که همه عناصر تحت پوشش ابعاد موسیقایی به درستی و به طور استاندارد ارائه و اجرا شوند. اما مراتب لحنی در تلاوت به شرح زیر است:

۱ – نفحات

تلاوت به شیوه نفحات یعنی تلاوتی که بر اساس داشته ها و معلومات قبلی باشد. این مرتبه، معمولاً در تلاوت عوام مردم مصداق دارد. در این حالت هر صوت موسیقایی که به ذهن می رسد اجرا می شود لذا به اصطلاح گفته می شود هر چه که می آید می خواند. به این مرحله اصطلاحاً تنغیم نیز می گویند. خوب البته این مرحله در سطوح بالاتر نیز دامنگیر خیلی از افراد است که نشانگر عدم اطلاعات کافی و رشد کافی می باشد.

۲ – مقامات

در این مرحله قاری بطور کلی مقامات موسیقایی را می شناسد. یعنی هر قطعه ای از یک مقام خوانده شود می تواند تشخیص داده و از دیگری جدا کند. برای مثال در مقام سگا چندین نغمه وجود دارد ولی شنونده ای که در این سطح قرار دارد می داند که این نغمات مربوط به سگا است و همهآانها را با نام سگا می شناسد ولی نمی داند که نام هر کدام چیست؟

۳ – حرکات

تلاوت قرآن بر اساس طبقات صوتی هر نغمه و شناخت و تسلط بر جایگاه صوتی هر نغمه در تلاوت. یعنی قاری می داند که هر نغمه ای در چه فاصله ی صوتی باید اجرا شود و با تسلط نیز این کار را انجام می دهد. به اصطلاح، شناخت قرار، جواب و جواب الجواب در این مرتبه قرار دارد. (البته قابل ذکر است که این مفاهیم اشتباه می باشند ولی به جهت هماهنگی با مکتوبات در این زمینه عرض شد).

۴ – نغمات

در این مرحله، قاری با شناخت علمی نغمات موسیقایی و شناخت جایگاه های دقیق صوتی هر نغمه به تلاوت می پردازد. این مرحله ،عالی ترین سطح شناخت موسیقایی نغمات می باشد.

۵ – جلوات

ارائه کارهای جلوه ای و خاص در این مرحله قرار دارد. شناخت عوامل و عناصر خاص در تلاوت و کارهای جلوه ای در این مرحله کاربرد دارد. به طور کلی حدود ۵۰۰ عنصر جلوه ای در تلاوت وجود دارد که باید توسط قاریان مورد توجه قرار گیرد. همه عواملی که بر تلاوت و بیننده و شنونده تأثیر می گذارد از نوع جلوات محسوب می شود. مانند تلاوت از حفظ، استفاده از دست در تلاوت و ….. اگر در بک تلاوت، حدود ۲۰ کار لحنی حاص و جلوه ای و تأثیرگذار ارائه شود، آن تلاوت می تواند ممتاز تلقی شود. به علت همین است که ما در ایران قاری ممتاز و فوق ممتاز نداریم چون کارهای جلوه ای، بسیار محدود و کم اجرا می شود. از بهترین راه هایی که می توان کارهای جلوه ای را در تلاوت اضافه کرد، استماع تلاوت های ماندگار می باشد. تلاوت هایی همچون حشر و علق منشاوی، قلم و معارج شحات، حاقه مصطفی اسماعیل و ….. که کارهای خاص و جلوه ای بسیار در خود جای داده اند.

محمد کاکاوند


Scroll Up